Dit verhaal verscheen eerder in Auto Motor Klassiek (september 2008) www.amklassiek.nl

Auto Motor Klassiek

Het Belgische gehucht De Haan groeide in de Belle Epoque uit tot een mooie badplaats waar hoogbouw tot en met de dag van vandaag geweerd is. Tijdens twee evenementen, de Oude Klepper Parade en Trammelant, wordt de tijdteruggedraaid naar die mooie tijd rond het begin van de 20e eeuw.

door Boris Peters

In De Haan toont de Belgische kust zich van zijn mooiste kant. Wie het plaatsje binnenrijdt ziet meteen het verschil met de andere kustplaatsjes. In de Haan is het niet hoogbouw en glimmend glas dat de aandacht trekt maar witte villa's uit de Belle Epoque en statige lanen. Met een beetje fantasie waan je je hier in de tijd rond het einde van de 19e, begin 20e eeuw.

Het was de stoomtramlijn van Oostende naar Blankenberge die het nietige vissersplaatsje in 1886 op de kaart zette. Al in juli 1888 opent Hotel du Coq-sur-Mer al eerste hotel van de nieuwe badplaats de deuren. Het in de stijl van een Engels Cottage gebouwd, met Franse invloeden en een vakwerkstructuur en doet tegenwoordig dienst als gemeentehuis. Ook nog in1886 verwerven twee ondernemers hier een concessie van de Belgische staat voor een groot gebied gelegen tussen de tramlijn en de kustlijn. De heren krijgen de grond voor 90 jaar in erfpacht en mogen de badplaats gaan ontwikkelen. Ze verkopen stukken grond aan particulieren, die er villa's op bouwen.
Een wandeling door wat nog steeds bekend staat als 'de Concessie', is een wandeling langs prachtige villa's die veelal uit de periode rond 1900-1930 dateren. Ze zijn gebouwd in een stijl waarin Engelse en Normandische bouwstijlen zijn verenigd met Art-Deco elementen. In combinatie met de groene omgeving, waarin het oorspronkelijke patroon van de duinen bewaard is gebleven, is het alsof je niet aan de Belgische kust maar in een veel zuidelijkere kustplaats wandelt.
Het basisontwerp voor de inrichting van De Haan werd gemaakt door de Duitse stedenbouwkundige Joseph Stübben. Hij maakte in opdracht van Koning Leopold II een plan voor De Haan met duidelijke regels waar iedereen zich aan moesten houden. Zoals ook nu nog goed te zien is, ontwierp hij een badplaats rondom een centrale 'groene long', hier 'La Potinière' genoemd, met tennisbanen en minigolf. Verder zijn er twee centrale assen en daaromheen een netwerk van kronkelende laantjes en glooiingen die het duinlandschap volgen. Strenge bouwvoorschriften, waaronder een verbod om in de hoogte te bouwen en regels voor eenheid in stijl, complementeren het plan uit 1912.
Vanaf 1981 krijgt een gedeelte van 'de Concessie' de status van beschermd dorpsgezicht. In maart 1995 wordt dat uitgebreid tot de hele concessie. Zelfs op de dijk is er hierdoor geen gebouw hoger dan vier a vijf verdiepingen; een waar unicum aan de Belgische kust.

Tramstationnetje

Hét beginpunt voor een bezoek aan Den Haan is het tramstationnetje. Niet alleen omdat hier de toeristische dienst is ondergebracht maar vooral vanwege de historische en architectonische waarde van het prachtige gebouwtje uit 1902. Zoals gezegd, betekende de komst van de tram het startschot voor de ontwikkeling van De Haan als badplaats. Het gebouwtje is het enige stationetje langs de hele kusttramlijn in de typische architectuurstijl met zowel Art-Nouveau invloeden -in de decoraties- als Engelse en Normandische invloeden in de bouwstijl. Het ligt bovendien aan de rand van het concessiegebied dat van de trambaan tot aan de kustlijn loopt.
De Belle Epoque-periode komt niet alleen terug in de kenmerkende witte villa's maar ook in twee
jaarlijks terugkerende evenementen. Het eerste, Trammelant, wordt dit jaar op zaterdag 2 augustus georganiseerd in het gebied van 'de Concessie'. Vanaf tien uur 's ochtends oogt De Haan alsof de tijd is teruggezet tot de periode rond 1900, compleet met figuranten in kostuum. Er is er live jazzmuziek en wordt er in een honderdtal stalletjes brocante en etenswaren aan de man gebracht. In het gemeentehuis is er om 16.45, 17.45 en 18.45 uur een modeshow van historische kleren uit de periode 1885-1930 en tussen 1500 en 1900 uur kunnen bezoekers onder meer een Belle Epoque route volgen. Het muziekprogramma loopt door tot middernacht.
Zondag 24 augustus is er de Oude Klepper Parade, een dag waarop bezitters van oude motorfietsen uit Nederland, Duitsland, Frankrijk, België en Engeland zich met hun tweewielers van voor 1920 vanaf 9.30 uur voor het stadhuis verzamelen. Rond elf tuur klinkt dan het startschot voor rally door de polders van De Haan. Rond 16.00 uur worden de eerste deelnemers terug in De Haan verwacht waarna de rijwielen en hun, veelal in mooie kostuums gehesen, deelnemers opnieuw zijn te bewonderen.

Info:
Dienst voor Toerisme
Leopoldslaan 24
BE 8420 De Haan
Tel 0032 59 24 21 34
www.dehaan.be en www.dekust.org

In Vosseslag (gemeente De Haan ) vinden op zaterdag 9 augustus ook nog de Garnalenfeesten plaats. Er zijn demonstraties garnaalkruien en de vangst wordt gekookt op het strand wordt uitgedeeld. Het geheel wordt omlijst met een antiek- en brocantemarkt en afgesloten met vuurwerk op het strand.

DOWNLOAD:

De Haan

Mosselen (artikel Vis in Bedrijf)

HET SFEERVOLLE GENT IS DE IDEALE UITVALSBASIS VOOR MOOIE FIETSTOCHTEN. MET DE VOLTOOIING VAN TWEE NIEUWE FIETSNETWERKEN KAN IEDEREEN EENVOUDIG ZELF FIETSROUTES UITZETTEN DOOR GEHEEL OOST-VLAANDEREN.

BORIS PETERS

Een paar eenden staan met hun po­ten in de modder van de zeer laagstaande Schelde. Een smal fiets­pad loopt over de dijk. Net onder de dijk lonkt het terras van een klein café. Het centrum van Gent lijkt hier kilometers ver weg, toch is het nog slechts een kwartiertje geleden dat de fietsen uit de garage van een Gents hotel werden ge­haald.

In de Oost-Vlaamse stad Gent is het goede leven nooit ver weg. In de historische binnenstad vechten de Sint-Baafskathedraal, de middel­eeuwse burcht het Gravensteen en het ruim 95 meter hoge Belfort om de aandacht. ’s Avonds lonken de restaurants in de smalle middel­eeuwse straatjes van het Patershol.
In de vele kroegen is het daarna tot diep in de nacht goed borrelen bij een speciaalbier of een druppelke, de lokale benaming voor jenever.
Minder bekend is dat Gent ook uit­stekend te gebruiken is als uitvals­basis voor ontspannen fietstoch­ten. ’s Avonds genieten van bijvoor­beeld een GentseWaterzooi, een met veel room aangedikte bouil­lon, ruim voorzien van kip of vis, groenten en aardappelen, verge­zeld van een streekbier, om vervol­gens ’s ochtends vanuit je hotel in tien minuten met de fiets midden in de natuur te staan. Dankzij de ‘fietsnetwerken’ met hun ‘knoop­puntensysteem’ stippel je in een handomdraai een mooie route uit.
Begin deze maand zijn de nieuwe fietsnetwerken Scheldeland en Waasland voltooid. Samen met de al bestaande fietsnetwerken Leie­streek- Oost, Vlaamse Ardennen en Meetjesland is nu het volledige grondgebied van Oost-Vlaanderen voorzien van knooppunten. Zo’n knooppunt is een plek waar fiets­wegen elkaar kruisen, voorzien van een nummer. Op elk knoop­punt wordt duidelijk de richting naar volgende knooppunten aange­geven. Die knooppunten staan ook duidelijk aangeven op de fietsnet­werkkaart. De route is van tevoren eenvoudig uit te stippelen, waarna de knooppunten op een soort baga­gelabel voor aan het fietsstuur ge­hangen worden. Vervolgens is er de hele dag geen kaart meer nodig. Alleen voor de rit dwars door Gent naar het eerste knooppunt komt er even een kaart aan te pas. Door het Citadelpark, waarin het Mu­seum voor Schone Kunsten en het aan actuele kunst gewijde S.M.A.K zijn gehuisvest, gaat het via de Sint Pieters Abdij met zijn eigen wijngaard midden in de stad, langs het Klein Begijnhof naar knooppunt 6: het vertrekpunt voor vandaag.
Verkeer is er nauwelijks, alle knooppuntroutes leiden langs smalle weggetjes, ongeasfalteerde paden, bospaden, steegjes en ande­re plekken waar nauwelijks of geen gemotoriseerd verkeer verschijnt.
Was het vertrek voor de tocht niet pas na het middaguur geweest, dan was restaurant Stapsteen in Heus­den een verleidelijke plek voor de lunch geweest. Het restaurant is in de streek bekend vanwege zijn goe­de ‘paling in het groen’, die niet al­leen in het restaurant, maar ook op diverse markten aan de man wordt gebracht. De paling, die ook bij veel andere restaurant op de kaart staat, wordt niet meer zoals vroeger in de Schelde en de wate­ren eromheen gevangen, maar wordt tegenwoordig ingevoerd, waarna de vissen nog enkele we­ken in grote bakken in het Schelde­land mogen rondzwemmen om te verwateren.
Wel wordt er gestopt in Destelber­gen, waar de bekende circusfamilie Malter het dierenpark Harry Mal­ter uitbaat. Voor een drankje op het terras hoeft geen entree te wor­den betaald. Gezinnen met wat kleinere kinderen vinden hier on­der meer de olifant Suzy, hangbuik­zwijntjes, geiten, kippen, kangoe­roes en pony’s en kamelen waarop een ritje gemaakt kan worden.
Langs de Schelde staan veel buiten­verblijven en kasteeltjes, gebouwd door de vroegere textielbaronnen uit de stad Gent. Het meest beken­de is het Kasteel van Laarne. Het oudste gedeelte van deze zeer goed­bewaarde vijfhoekige waterburcht met vijf torens dateert uit de twaalfde eeuw.
Rond de rivier werd ook turf ge­wonnen in zogeheten turfputten.
Tegenwoordig staat er water in en zijn ze ontwikkeld tot kleine me­ren. In de buurt van Lokeren staan hectaren vol met begonia’s en aza­lea’s. In kassen én buiten, waar ze voorzien zijn van enorme berege­ningsinstallaties.
Na een stevige fietstocht is het goedbijkomen in het fietsvriendelij­ke hotel. Na wat rust en een bad, lonkt de gezellige drukte van het centrum. De fraai gerestaureerde historische gevels aan de Koren- en vooral de Graslei aan de overkant van het water krijgen bijna iets ma­gisch in de avondgloed. De zondag­markten in het centrum, waar je achtereenvolgens langs de bloe­men-, de kunst- en curiosa-, de vo­gel- en kleine dierenmarkt en de gewone markt kunt slenteren, is voor een volgende keer.

De volgende dag gaat het langs het Sint Pieter treinstation rustig fiet­send richting de Leie, die langs de jachthaven de stad uit leidt. Groep­jes wielrenners in volledig tenue vliegen zo nu en dan met grote vaart voorbij. Langzamer gaan de joggers, die alleen of als duo’s langs het water draven. Langs Af­snee loopt de weg richting Dron­gen. Aan de overkant van het wa­ter strijkt een zwerm ganzen neer.
In Drongen domineert de Oude Abij het dorpsaangezicht. Overal langs de Leie staan prachtige villa’s met aanlegsteigers. Op het water toeren vandaag daarentegen voor­namelijk piepkleine, gehuurde bootjes. Een aantal fietsers bedient zelf een pontje naar de overkant.
Verderop, in het gehucht Baarle, is de pont voorzien van een veer­man, die de recreanten gratis over­zet. Direct naast de aanlegsteiger tracht een restaurant de passanten te verleiden.
Rond Deurle leidt een smalle, half verharde weg langs een prachtig golfterrein met nog mooiere villa’s eromheen. Het weer is ideaal. Zon­nig, maar niet te warm. Dus wordt de kaart erbij gehaald en aan de hand van knooppunten wordt de route uitgebreid tot Ooidonk. Een kasseienweg leidt daar onder de Blauwe Poort door naar het kasteel van Ooidonk, in privé-bezit van Juan ’t Kint de Roodebeeke.
Na twee keer verwoest te zijn, werd het na 1579 weer opgebouwd in Renaissancestijl. Het kasteel kan qua aanzicht en uitstraling wedijve­ren met de Franse kastelen langs de Loire. Een vriendelijk meisje bij het Poorthuis meldt dat het kasteel nog niet open is, maar dat de tuin tegen betaling van een euro kan worden bezocht. „Het is een mooie tijd om foto’s te maken.
Straks na tweeën, als het kasteel zelf ook toegankelijk is, kun je hier over de hoofden lopen”, voegt ze eraan toe. En inderdaad, in de ele­gante, bescheiden paleistuin is het nog heerlijk rustig. Maar de kilome­ters beginnen te tellen voor de on­getrainde benen, dus langzaam gaat het weer richting Gent. De knooppunten wijzen de weg.

Antiekmarkt Tongeren

In 100% inspiratie doen lezers in woord en beeld verslag van plekken, gebieden, ontwikkelingen die hun inspireren in hun werk op het gebied van de ro. In dit nummer: Boris Peters, onze correspondent in Brussel.

Tour & Taxis: leven langs het Brusselse kanaal
Een rijk verleden, verval en restauratie, werk en ontspanning, cultuur en wonen; op Tour & Taxis in Brussel komt het allemaal samen. Het is een inspirerende plek voor bezoekers, werknemers, architecten, bestuurders en omwonenden.

Op de site (Vlaams voor locatie, red.) van Tour&Taxis gebeurt veel, heel veel. Zo wordt er een krant gemaakt, tentoonstellingen georganiseerd, vindt Brussels grootste multiculturele festival 'Couleur Café' er plaats, heeft Alessi er een showroom, zijn er verschillende bedrijven gevestigd, kun je er prima wijn kopen, je kinderen naar de crèche brengen of een opleiding volgen bij de circusschool.
Het geheel, dat wil zeggen het beperkte gedeelte van de ongeveer 45 hectare grote site dat inmiddels ontwikkeld en gerestaureerd is, is een 'eiland van hoop'. Een inspirerende plek waar rijk en arm, heden, verleden en toekomst, werk, wonen en recreëren samenkomen. Een plek die mensen naar de verder weinig aantrekkelijk, verarmde volksbuurt, gelegen in de Noordwijk langs het Brusselse kanaal trekt.

Europees postbedrijf

De site ontleent zijn naam aan de Duitse prinselijke familie Von Thurn und Tassis. De familie stond aan de wieg van het eerste Europese postbedrijf, dat in de 16e eeuw werd opgezet. Bodes te paard spoedden zich van stad tot stad en gaven de post aan elkaar door. Postmeesters beheerden de doorgeefplaatsen, waar ook paarden gestald werden. Op die manier werd bijna heel Europa, van Nederland tot Italië en van Spanje tot Oostenrijk, bediend. In het centraal geleden Brussel werden paarden gestald op een moerassig gebied rond de haven van Brussel. De naam Von Thurn und Tassis verfranst later naar Tour & Taxis.
Eind 19e eeuw verwerft de stad het terrein voor de aanleg van een nieuwe Brusselse haven. Begin 20e eeuw worden er voorzieningen voor de haven aangelegd en bouwen de Belgische spoorwegen er een maritiem station. Tussen 1904 en 1906 wordt zo ook het Koninklijk Pakhuis gebouwd. Het is een douanepakhuis met ruime kelders en spoorrails die door de lengte van het gebouw lopen. In 1987 worden alle activiteiten op de site stilgelegd en als snel treedt het verval in.
In 2001 koopt vastgoedontwikkelaar en investeerder T&T de site. Inmiddels zijn het Koninklijk Pakhuis en de ernaast gelegen loodsen of 'Sheds' prachtig gerestaureerd en volop in gebruik. Een enorme spoorhal, enkele kleinere, deels ingestorte gebouwen en een enorme vlakte wachten nog op hun definitieve bestemming.

Richtschema
Het 'Richtschema' dat in april aan buurtbewoners is gepresenteerd, spreekt van een 'stedelijke aantrekkingspool', waar wonen en werken samenkomen en die een open verbinding vormt tussen de wijken er omheen. Een openluchtzwembad, een park, paden langs het kanaal, winkels en een tram moeten bijdragen aan de aantrekkelijkheid van deze bijzondere plek. Als de verschillende overheden, 'Monumenten en Landschappen' en de projectontwikkelaar het eens kunnen worden, wordt Tour&Taxis in de toekomst een mogelijk nóg inspirerendere plek.

Zie ook de website: www.tourtaxis.com.

Na een lange carriere bij Glenlivet, Ardbeg en Laphroaig, waar hij dertien jaar aan het hoofd stond van de distilleerderij, ging Iain Henderson in 2002 op 65-jarige leeftijd verplicht met pensioen. Na een dag hield hij dat alweer voor gezien. De liefde voor het werk en de whisky riep. Sindsdien leidt hij Edradour, Schotlands kleinste whiskydistilleerderij. Tekst en foto's: Boris Peters

Vanuit Pitlochry leidt een smalle weg de heuvels in van de zuidelijke Schotse Hooglanden. Een paar kilometer voorbij het dorpje Moulin rijd je de heuvel op en dan, na de brug, is er opeens een bord dat de weg naar Edradour aangeeft. Op ruime afstand van de buren, een prachtige boerderij met een grote graansilo, staat langs een stromend beekje een cluster fris wit geschilderde gebouwen: de whiskydistilleerderij. Een al wat oudere man, gekleed in een blauwe overall, scharrelt wat rond. Het is Iain Henderson (68), de manager van Schotlands kleinste distilleerderij. Er werken maar drie mensen.

De kleine distillatieruimte heeft veel weg van een museum maar is nog volop in gebruik. De koperen distillatieketels zijn de kleinste van heel Schotland. Nog kleiner is niet toegestaan volgens de accijnswetgeving. Kleine ketels zijn te gemakkelijk te verbergen. In een goede week produceert Edradour niet meer dan twaalf vaten whisky. De jaarproductie ligt lager dan de weekproductie van menige grote whiskystokerij.

Parlement

Al in 1825 bouwden lokale boeren hier gezamenlijk een cooperatieve whiskystokerij. Aanvankelijk stookte iedere boer er met zijn eigen mout en nam zijn eigen vat whisky mee naar huis. In 1841 werd de distilleerderij omgezet in een commercieel bedrijf in het bezit van een aantal boeren.

De distilleerderij kwam in 1928 in handen van de Amerikaanse master blender (menger) William Whitely. Hij kocht Edradour omdat het zijn favoriete Schotse single malt was; eentje die hij zeer geschikt achtte voor zijn blends. Twee door Whitely gecreëerde blends verwierven grote naam: House of Lords en Kings Ransom. De eerste werd speciaal gemaakt voor het Britse parlement. House of Lords was daarbuiten tot voor kort alleen hier en in Zuid-Amerika verkrijgbaar. 'Deze whisky wordt helaas niet meer gemaakt. Het bedrijf dat de blend maakte, is ermee gestopt. De laatste flessen werden hier in mei verkocht', vertelt Iain Henderson. Kings Randsom stond tijdens de conferentie van Potsdam in 1945 met Churchill, Stalin en Truman op het menu.

In 1980 kocht het Franse drankconcern Ricard het kleine Edradour. En in juli 2002 kwam het bedrijf weer in Schotse handen. De onafhankelijke bottelaar Andrew Symington uit Edinburgh verwierf de distilleerderij en alle voorraden voor 5,4 miljoen pond. Hij was het die Iain Henderson vroeg de leiding van de distilleerderij op zich te nemen. Net als Henderson is Symington een grote naam in de whiskywereld. Whisky Magazine wees hem in 2002, 2003 en 2004 aan als de 'Onafhankelijke bottelaar van het jaar'. Dat Symington Henderson vroeg de leiding van de distilleerderij op zich te nemen, was geen toeval. Henderson: 'Ik ken Andrew goed. We hebben samen de wereld rondgereisd om overal te vertellen over Schotse whisky.'

Henderson is opgeleid als scheepsingenieur. 37 jaar geleden kwam hij in de whisky terecht. De bescheiden Schot groeide uit tot een grote naam die voor dertien distilleerderijen heeft gewerkt. Zo gaf hij leiding aan het distillatieproces van bekende whiskymerken als Glenlivet, Ardbeg en Laphroaig.

'Ik wilde graag blijven werken. Noem het een soort verslaving. Maar ja, bij de grote bedrijven wordt nu eenmaal van je verwacht dat je op je 65ste met pensioen gaat. Toen Andrew me vroeg me of ik hier twee dagen per week wilde komen werken, hoefde ik daar niet lang over na te denken. Al begreep ik natuurlijk ook wel dat het zeker niet bij twee dagen zou blijven.' De twee dagen werden een volledige werkweek. Iain is er zeer tevreden mee. 'Het zou zonde zijn mijn ervaring niet te gebruiken en uit te dragen.' Een van de twee overige medewerkers van Edradour is een jongen van pas 19, die van hem het vak leert.

Museum

De afgelopen honderd jaar is er praktisch niets veranderd in de manier van werken bij Edradour. Iain Henderson: 'Ik was hier ruim 25 jaar geleden al eens als gewone bezoeker. De eenvoudige manier van werken integreerde me. Dit is een van de laatste handgemaakte whisky's. In grote distilleerderijen staat het tegenwoordig vol computers. Hier kun je nog al je kennis aanwenden en je met alle onderdelen van het distillatieproces bezighouden.' De single malt van Edradour trok hem ook aan. Iain beschrijft hem als 'veel body en met een gekruide zoetheid die aan traditionele Britse Christmas cake doet denken'.

Alle apparatuur staat in een bescheiden ruimte. Er is de 'mash tun', een grote kuip waarin de grist (gemalen mout) in heet water wordt geweekt en gemengd. Na filtering blijft een vloeistof over die wort genoemd wordt. Een echt museumstuk is de metalen rode 'Morton refrigerator' uit 1934. Die wortkoeler is de laatste in Schotland die nog in gebruik is. Het is een even simpel als effectief apparaat waarbij koud water door ijzeren elementen stroomt. De warme wort loopt over die elementen heen en koelt daardoor af tot iets boven 20 graden Celsius.

Behalve de twee distillatieketels, waarvoor de middeleeuws ogende koeling buiten staat, zijn er nog twee 'wash backs', grote houten vaten waarin de gisting plaatsvindt. Zo ontstaat 'pot ale', een soort bier dat vervolgens gedistilleerd wordt tot er een distillaat ontstaat met een alcoholpercentage van 60 tot 70 procent. En dan is er natuurlijk, zoals in elke whiskydistilleerderij, de glanzende 'whisky safe', die oogt als een vitrinekast met een groot slot erop. Tot voor 1983 had alleen een belastingbeambte de sleutel van die safe.

Rijping

Na de distillatie begint de lange rijping op houten vaten. 'De smaak en de kleur van de whisky wordt voor 60 procent bepaald door het vat. De overige 40 procent is de eigen vingerafdruk van de distilleerder', zegt Henderson. Hij vertelt hoe onder de vorige eigenaar maar zo'n 25 procent van de op oude sherryvaten gerijpte vaten Edradour als single malt van tien jaar of ouder werd verkocht, de rest eindigde in blends.

Dat beleid is radicaal omgegooid. Tegenwoordig draait het bij Edradour om single malt. Enthousiast vertelt Iain Henderson over de verschillende 'wood finishings' die Edradour produceert. 'We nemen daarvoor de bestaande voorraad Edradour van zo'n 9,5 jaar oud die we vervolgens nog zes tot negen maanden op Sauternes-, Chardonnay-, Bourgogne-, Madeira -of Portvaten laten liggen.'

Op een geheel nieuwe, door Iain gecreeerde malt moet nog enkele jaren worden gewacht. 'Ballechin wordt een sterke peated (turfachtige) whisky gemaakt van geturfde mout.' De eerste distillatie is op 23 maart 2003 op het vat gegaan. Waarschijnlijk worden de eerste flessen in 2008 verkocht. De naam Ballechin is ontleend aan een oude boerderijdistilleerderij niet ver van Edradour, die tot 1927 heeft bestaan.

Iain Henderson, die samen met zijn vrouw zijn intrek nam in een bescheiden optrekje bij de distilleerderij, beschouwt zijn baan als een manier van leven, 'met een goed glas whisky om rustig bij te ontspannen aan het eind van de dag'.

Edradour is het hele jaar door gratis te bezoeken. Meer informatie: www.edradour.co.uk.

Vanuit Edinburgh of Glasgow is het ongeveer anderhalf uur rijden naar Edradour.

Maritieme historie en podiumkunsten zijn de hoofdbestanddelen van twee grote festivals die bezoekers naar de Vlaamse kuststad Oostende moeten lokken.
Boris Peters neemt een voorproefje.

In de enige echte, grote stad aan de Vlaamse Noordzeekust is het water nooit ver weg.
Niet voor niets afficheert Oostende zich officieel met de slogan ‘ Stad aan zee, met zin in de zee’ om toeristen te trekken. De visserij en de haven nemen een prominente plek in.
Bij mooi weer lokt het strand.
Leuk is het ook om aan de Vissers­kaai garnalen of een andere lekker­nij te kopen bij een van de vele kraampjes en die vervolgens met een drankje op een terrasje op te peuzelen. Vis prijkt ook promi­nent op de menukaarten van de ve­le restaurants. Wie zelf kookt, kan bij de Vistrap terecht, een kleine overdekte vismarkt waar de vangst van kleine boten dagelijks wordt verkocht.
In de haven kunnen de driemaster Mercator en de tot museum omge­bouwde IJslandvaarder Amandine, die in april 1995 voor het laatst de haven invoer, bezocht worden. Ge­woon wat naar de visserstrawlers kijken, kan natuurlijk ook.
Een hoogtepunt voor iedereen die van historische schepen en alles daaromheen houdt, is het gratis evenement Oostende voor Anker, dat dit weekend plaatsvindt.
Woordvoerder Pit de Jonge ver­wacht voor deze negende editie meer dan 130 historische schepen uit België, Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Indruk­wekkende twee- en driemasters, maar ook tjalken, loggers, sleepbo­ten, klassieke zeiljachten en stoom­schepen. Speciaal thema is dit jaar: ‘Belgen op de Zuidpool’.
Pit de Jonge: „We zullen onder meer het originele kraaiennest, de spiegel en het anker van het zeil­schip de Belgica tentoonstellen.”

De Belgica is het schip waarmee de eerste Belgische expeditie naar de Zuidpool onder leiding van Andrien de Gelache 110 jaar gele­den werd uitgevoerd. De Belgica kwam in 1908 vast te zitten in het ijs bij de zuidpool en De Gelache en zijn bemanning moesten de winter doorbrengen op het inge­vroren schip. Een heel ander festival is Theater aan Zee, ofwel TAZ 2008, dat op 31 juli losbarst. „Muziek, theater, co­medy, we hebben bijna alle po­diumkunsten en er is ook aan­dacht voor literatuur”, vertelt Luc Muylaert, artistiek leider van wat is uitgegroeid tot het grootste thea­terfestival van België en Neder­land. Verspreid over Oostende vin­den er tien dagen lang straatthea­ter, stadsanimatie, comedy, work­shops voor jonge theatermakers en muziekoptredens plaats. Centrale gasten zijn dit jaar de in Puerto Ri­co geboren, maar in België wonen­de, muzikant Gabriel Rios en to­neelauteur en regisseur Arne Sie­rens voor het theaterdeel. Zij tre­den zelf of met hun gezelschap op, nodigen gasten uit en geven lessen aan jonge professionele theater- en muziekmakers.
Het Leopoldspark wordt voor deze gelegenheid tijdelijk omgedoopt in een familiepark waar onder meer gratis jeugdtheater van studio Orka te zien zal zijn met muziekoptre­dens en meer spektakel.
De overige voorstellingen, waarvan een groot gedeelte ook gratis te be­zoeken is, vinden op verschillende locaties plaats. Muylaert: „we ge­bruiken bijzondere plekken zoals loodsen in de haven of kerken. Een groot spektakel wordt dit jaar ook een marionettentheater voor de ra­men van gebouwen, waaronder het stationsgebouw.” Goed aanslui­tend bij het karakter van Oostende is ook de tentoonstelling van foto­graaf Stephan Vanfleteren die tij­dens het festival in de Oostendse vismijn zijn ‘ Visscherskoppen’ zal presenteren.
Reageren?
redactie. reizen@wegener.nl Oostende voor Anker vindt dit weekend plaats rond het Sta­tionsplein, Visserskaai, het Sint­en het Stationsplein.
Theater aan Zee loopt van 31 juli tot en met 9 augustus 2008 op diverse locaties in Oostende.
Het programmaboekje verschijnt eind juni en zal ook via Toerisme Vlaanderen in Den Haag verkrijg­baar zijn. info@toerismevlaanderen.nl Kaarten kunnen via de website onlinegekocht worden.
www.oostendevooranker.be www.theateraanzee.be www.toerisme-oostende.be

Bij de landing op vliegveld Berlijn Tempelhof is in de verte de Fernsehturm, de ruim 365 meter hoge televisietoren goed zichtbaar. Een stukje DDR-geschiedenis dat nog steeds imponeert. In Berlijn is de geschiedenis sowieso nooit ver weg. Zo was het monumentale vliegveld Tempelhof eerst een geliefd vliegveld van de Nazi’s, die het toch al imponerende complex in 1939 door de architect Ernst Sagebiel verder lieten aanpassen aan de fascistische bouwstijl.

Later speelde het vliegveld een belangrijke rol tijdens de blokkade van Berlijn door de Sovjet Unie. Toen de sovjet Unie in 1948 alle wegen naar Berlijn te blokkeren, reageren de geallieerden hierop met een luchtbrug. Tussen 1948 en 1949 landde hier iedere paar minuten een geallieerd vliegtuig met voedsel. Een herdenkingsmonument in de vorm van het begin van een brug met drie uitlopers, in de volksmond bijgenaamd de Hongerklauw, herinnert hieraan. Het staat in een parkje direct naast de hoofdingang van het vliegveld.

Na de val van de muur in november 1989 en de daarop volgende eenwording van Duitsland, verplaatste het centrum van de stad zich Oostwaarts naar de wijk Mitte, waartoe onder meer historische plaatsen als de Brandenburg Tor, Unter den Linden, de Alexanderplatz en de Potsdamer Platz onder vallen. Plaatsen die tussen 1949 en1989 grotendeels tot Oost-Berlijn gerekend werden.

Ik heb een afspraak op de Gendarmenmarkt, een gracieus plein vlakbij de beroemde boulevard Unter der Linden. Het plein, dat in de zeventiende eeuw werd aangelegd als marktplein, is vernoemd naar een regiment Franse ‘gens d’armes, dat hier tussen 1736 en 1782 was gestationeerd. Keurig opgepoetst staan hier twee pastelblauwe Trabantjes geparkeerd. Een van de Trabantjes mag ik het komende anderhalf het mijne noemen. Een gids van Trabi-Safari, het bedrijf dat de wagentjes met gids verhuurt, staat me al op te wachten. Buiten mijzelf, is op deze koude winterdag van het bezoek, slechts één ander koppel dat zich vandaag in het Trabant-avontuur zal storten.

Na een blik onder de motorkap, waarbij ons verteld wordt hoe we met de aanwezige peilstok het benzineniveau kunnen peilen, is nestelen we ons in de autozetels. In plaats van een versnellingspook is er een hendeltje rechts van het stuur waarmee geschakeld kan worden. Een halve slag van het contactsleuteltje is voldoende om de motor aan te doen slaan. Een paar seconden later slaat het motortje even makkelijk weer af. Bij de twee poging, me nog even vergissend tussen de derde en eerste versnelling , zijn we echter echt op weg. Dat de gids naast mij in de wagen met een geheel van kunststof gemaakt chassis zit, helpt. De achtervolgende Trabi moet het doen met het commentaar via een soort boordradio.

Langzaam draaien we om het wat misschien wel het mooiste plein van Berlijn is. De 18e-eeuwse Deutscher Dom is tijdens mijn bezoek vanwege werkzaamheden vrijwel geheel ingepakt in plastic. Het evenbeeld aan de andere kant van het plein, de Französischer Dom, die vrijwel een exacte kopie van de Deutscher Dom is, is gelukkig wel te bewonderen. En ook het Schauspielhaus (schouwburg) in het midden van het plein staat er in al zijn glorie.

Niet dat ik er echt veel van zie. Want zeker het eerste kwartier eist het rare versnellingshendeltje van de Trabant het grootste deel van mijn aandacht. In de voormalige DDR was dit dé auto voor de gewone man, een geliefd bezit waarvoor de wachtlijst minstens tien jaar bedroeg. Meer dan drie miljoen werden er tussen 1959 en 1990 van gebouwd. In Berlijn schijnen er momenteel nog zo’n 3500 duizend van rond te rijden. Zelf signaleer ik er in drie winterse dagen Berlijn -buiten onze mini-colonne – overigens slechts twee.

Qua route is de keuze vandaag op de ‘Berlin Wild East’ gevallen, we rijden immers niet voor niet in een van de verworvenheden van de voormalige DDR rond. We naderen een andere momument uit de DDR-tijd de Fernsehturm bij de Alexanderplatz. Met deze televisietoren, gebouwd tussen 1964 en 1969 wilde de DDR-regering de grootsheid van haar hoofdstad uitdrukken. Met 365 meter is het nog steeds het hoogste gebouw van Berlijn. Bij mooi weer is biedt het Telecafé op ruim tweehonderd meter hoogte een prachtig uitzicht over de hele stad. Wel minimaal een half uur blijven zitten, want dat is tijd waarin het platform eenmaal om zijn as heen draait.

Achter de Alexanderplatz langs gaat het richting de Karl Marx Allee. Op de brede, statige laan, die aanvankelijk als Stalin Allee werd aangelegd maar na diens dood in 1961 werd omgedoopt, voelt mijn DDR-wagentje zich duidelijk in zijn nopjes, de rookpluimen negerend schakel ik zelfs even door naar vierde versnelling. Tussen de negentig en 125 meter meter breed maar liefst is deze boulevard die tussen 1952 en 1965 in delen werd aangelegd. Breed genoeg om als toneel voor de militaire parades van de DDR te dienen.

Lange flatgebouwen staan aan weeszijden in het eerste deel gerekend vanaf de Alexanderplatz. De oude-sobere DDR bioscopen International and Kosmos uit 1962 en 1963 zijn overigens nog steeds als zodanig in gebruik. Het mooiste gedeelte is echter het tweede gedeelte tussen de Strausberger Platz en de Frankfurter Tor. Net als langs de Lenin Allee in Moskou, die als voorbeeld diende, werden hier in perfecte symmetrie ‘paleizen voor het volk’ neergezet. Enorme flatgebouwen tot tien verdiepingen hoog zijn het met klassieke elementen als zuilen bij de ingang, torens op de hoeken bij de pleinen en een soort taartversiering langs de bovenkant.Achter deze imponerende façades bevinden overigens gewoon duizenden kleine etagewoningen. Op de gelijkvloerse etages, die deels leeg staan, zitten veel winkels, restaurants, een paar hele mooi retro-bars en opvallend veel reisbureaus. Hoewel er veel verkeer rijdt, is het dankzij de ruime opzet en de ook aardig wandelen hier.

Wij slaan af en rijden de wijk Friedrichshain in. De buurt is momenteel erg in trek bij jong en hip Berlijn. Met een bevolking waarvan bijna 50 procent jonger is dan 35 jaar zijn dat overigens nogal wat mensen in deze stad met zo’n 3,5 miljoen mensen. Net als eerder in Prenzlauerberg gebeurde vestigen zich hier veel mensen, cafés en clubs die worden aangetrokken door de (nu nog) relatief lage huren. De wijk, met veel oudere wat lagere appartement gebouwen, waarvan slechts een deel al is opgeknapt, oogt volgens de gids nog zoals het er voor de val van de muur moet hebben uitgezien.

Inmiddels redelijk aan de Trabant en de primitieve vering gewend tussen we rustig langs de East Side Galerie. Met een lengte van dertienhonderd meter is het langste stuk muur dat intact is gebleven. Zodra ik na dit stuk geschiedenis gas geef, wordt ik, tot schrik van de gids, van voren geflitst door een vallende ster. Kennelijk is zo’n Trabantje zo langzaam nog niet.

Bij Checkpoint Charlie, een van de overgangen die in de DDR tijd gebruikt werd door diplomaten en buitenlanders om de grens over te steken, zien we nog net een woud van eenvoudige houten kruizen die de slachtoffers die omkwamen bij hun pogingen om van Oost naar West te ontsnappen. Iets verder op rijden we langs een andere stuk bewaard gebleven muur. ‘Topographie des Terrors’, wordt deze plaats gelegen aan de met een permanent buitententoonstelling met foto’s en teksten tegenwoordig genoemd. Tussen 1933 en 1945 was hier, aan wat toen nog de Prinz Albrecht Strasse heette, het hoofdkantoor van de Gestapo, de administratieve leiding van de SS en de veiligheidsdienst van de SS gevestigd. Het is hier dat veel van de gruwelijkste daden van het Nazi-regime werden gepland. In de cellen van de Gestapo vonden velen de dood.

Normaal zijn ze gesloten voor gewone bezoekers, maar eens per jaar gaan de poorten van de Koninklijke Serres van Laken in Brussel enkele weken open. Boris Peters ging alvast kijken in de ‘glazen stad’

Een uitstapje naar de Ser­res van Laken in Brussel is een beetje als op be­zoek gaan bij de Konink­lijke familie. Om bij het uit staal en glas opgetrokken archi­tectonische hoogstandje te komen, moeten namelijk de erehekken van het Kasteel van Laken gepasseerd worden. In het kasteel wonen prins Filip en prinses Mathilde. Ko­ning Albert II en koningin Paola wonen aan de overkant in het Kas­teel van het Belvédère.
Eenmaal door de hekken is er aan de linkerkant de bijna honderd me­ter lange Oranjerie. Dit uit steen opgetrokken gebouw waar planten in kunnen overwinteren, werd ge­bouwd in opdracht van koning Willem I der Nederlanden. Het Kasteel van Laken was van 1815 tot de onafhankelijkheid van België in 1830 namelijk zijn zomerresiden­tie. De Oranjerie geeft toegang tot de serres, die samen een soort gla­zen stad vormen, met duizenden unieke bloemen- en planten als be­woners.
Het was Koning Leopold II die in 1868 besloot om een wintertuin te laten bouwen, direct naast de al be­staande Oranjerie. Leopold was een van de grootste bouwheren van zijn tijd en zijn opdrachten hebben een duidelijke stempel ge­drukt op het hedendaagse Brussel.
Hij was ook een groot kenner van bloemen en planten. Voor de win­tertuin en het serrecomplex dat er­na gebouwd werd, tekende de ar­chitect Alphonse Balat, een leer­meester van de beroemde art-nou­veau- architect Victor Horta. De bouw van de wintertuin begon in 1874 en duurde twee jaar, waarna er nog tot 1880 aan de inrichting werd gewerkt.
Via een pad worden bezoekers door de enorme, ronde serre ge­leid, die een diameter van ruim 57 meter heeft en ruim 25,6 meter hoog is. Een glazen kroon siert de koepel van de serre, waarin de ko­ninklijke familie soms ontvangsten houdt. Veel van de palmbomen in deze kas zijn nog in de tijd van Le­opold II geplant.
De variatie is groot. Zo zijn er on­der meer kaneelbomen uit Sri Lan­ka, palmen uit China en Japan en een meelbanaanboom uit Azië.
Om van de prachtige tropische kas te genieten, hoef je zeker geen ken- ner te zijn. Het binnenvallende licht, de enorme glasoppervlakken en de bloeiende bloemen zijn op zichzelf al indrukwekkend genoeg.
Mooi is ook de goed zichtbare, lichtgroen gekleurde ijzeren draag­constructie van de serre.
Vanuit de wintertuin, die ook wel Grote Rotonde wordt genoemd, leidt het Grote Bijgebouw der Pal­men naar de Congoserre. Boven de doorgang zijn de initialen van Leo­pold in het ijzerwerk verwerkt, zo­als dat ook op enkele andere plek­ken in het serrecomplex het geval is. Leopold II stichtte in Congo zijn eigen vrijstaat, waarvan hij ook het staatshoofd was. Onder het mom dat hij de inheemse be­volking wilde bevrijden van de Arabische slavendrijvers en het Christendom wilde introduceren, reageerde hij weinig fijnzinnig en onttrok grote kapitalen aan het land. In 1908 werd Congo overi­gens een Belgische kolonie, die pas in 1960 onafhankelijk werd.
De in 1886-1887 gebouwde Congo­serre was aanvankelijk, zoals de naam al suggereert, bestemd voor planten uit Congo. De tropische ve­getatie uit Afrika sloeg, bij gebrek aan voldoende zonuren, echter niet aan. Daarom werd uitgeweken naar subtropische planten, die min­der zonlicht nodig hebben.

Wie nu door de vierkan­te serre loopt, geniet onder meer van enor­me, krullerige varens in allerlei variëteiten en van Austra­lische palmen, rubberplanten en bergmos. Eenjarige bloemen zor­gen voor de kleurige accenten. Een witte trap leidt naar de wat lager gelegen Embarcadère, die uit twee gedeeltes bestaat. Het eerste gedeel­te is een overkoepelde vierkante serre met twee zijvleugels waarin twee beelden: Avond en Dageraad.
Naast kaneelbomen staan hier ro­ze trosbloemen in potten die Leo­pold II ooit uit China meenam.
Een doorgang leidt naar het twee­de gedeelte van de serre. Hier kan de bezoeker ook naar buiten om een deel van het enorme koninklij­ke domein te bezoek.
Een wandeling door het glooiende park is de moeite waard. Het uitge­strekte park is een groene oase van rust in de drukke stad Brussel. Dat wordt nog eens benadrukt bij de grote vijver, vanwaar er een fraai uitzicht over de drukte en het be­ton van de Europese hoofdstad is.
In het park kan ook het beeld­houwatelier van koningin Elisa­beth ( 1876- 1965), een hoeve-achtig gebouw met rieten dak, bezocht worden. De erachter gelegen Aza­leaserre is qua bouw niet zo bijzon­der, maar de honderden azalea’s, die op wonderbaarlijke wijze alle­maal gelijktijdig bloeien, des te meer. Het is een golvende zee van bloemen in alle kleuren-varietei­ten. Van zacht roze tot donker­rood.
Terug naar de serres, waarvan er één, de IJzeren Kerk, aanvankelijk een heuse kerk was met plaats voor achthonderd kerkgangers. Te­genwoordig is in deze serre een zwembad voor de koninklijke fami­lie ondergebracht. Helaas is deze ruimte niet toegankelijk voor be­zoekers. Het verhaal wil dat het zwembad ook de reden is waarom de nabijgelegen Japanse toren niet beklommen mag worden en dat al­leen de eerste etage ervan in ge­bruik is als museum. Vanaf de ho­gere verdiepingen is er namelijk een goed uitzicht op het zwembad.
Reageren? redactie. reizen@wegener.nl

De Koninklijke Serres van Laken zijn te bezoeken van zaterdag 19 april t/m maandag 12 mei.
Maandag is sluitingsdag, met uit­zondering van 12 mei.
Dinsdag, woensdag, donderdag, za­terdag en zondag van 9.30 tot 16.00 uur, vrijdag van 13.00 tot 16.00 uur.
Avondopenstelling: vrijdag tot en met zondag van 20.00 tot 22.00 uur.
Dinsdag 22 april is voorbehouden aan mindervaliden.
De ingang is langs de erehekken van het Kasteel van Laken aan de Ko­ninklijke Parklaan in Brussel.
www.monarchie.be

Met enkele grote ingrepen is Barcelona erin geslaagd de vervallen wijk El Raval weer aantrekkelijk te maken voor bezoekers. Samen met El Born behoort de buurt nu tot de populairste wijken van de Catalaanse hoofdstad.

De Rambla, de 1.200 meter lange wandelpromenade die het centrum van de Catalaanse hoofdstad Barcelona doorkruist, is al decennialang de plek om te zien en gezien te worden. Het is er altijd druk. Levende standbeelden verbazen de passant, terrasjes proberen hem te verleiden even neer te zijgen. Maar waar de wandeling vroeger, nog voor de zee bereikt was, min of meer vanzelf stopte bij het beeld van Christopher Columbus, kan de wandelaar sinds de Olympische Spelen van 1992 zijn weg vervolgen tot in de haven. Een elegante loopbrug op drijvende vlonders, Rambla de Mar gedoopt, leidt naar een modern complex dat onder meer winkels, cafes en een bioscoop herbergt.

Niet alleen aan het einde van de Rambla is veel veranderd. Ook El Raval, de wijk aan de westkant van de Rambla, onderging de jongste jaren een metamorfose. El Raval lag aanvankelijk buiten de 13de-eeuwse stadsmuren. Er stonden kloosters en kerken, die in de 19de eeuw plaatsmaakten voor fabrieken, die inmiddels ook al lang weer zijn verdwenen. Drugs, prostitutie en armoede bezorgden de buurt lang een slechte reputatie. Sinds 1992 ondergaat de buurt echter een geleidelijke opknapbeurt. Rotte plekken in de wijk zijn gesloopt en goedkope pensions gesloten. Nieuwbouw kwam in de plaats. Een van de trekpleisters is nu het MACBA, het centrum voor de hedendaagse kunst uit Barcelona, gelegen aan het bij skaters populaire Placa del Angels. Het museum is ondergebracht in een blakend wit gebouw van architect Richard Meier.

In het kielzog van de musea en enkele nieuwe universiteitsgebouwen vestigen zich steeds meer trendy winkels en restaurantjes in de buurt. Zelfs lucht wordt hier nu succesvol aan de man gebracht, bewijst de Air Shop aan de Calle del Angels, nummer 20. Een concentratie van restaurants is te vinden in de Calle Doctor Dou, met onder meer Mamacafe, een voormalige kunstgalerie waar tegenwoordig de kunst van het fusionkoken wordt beoefend.

Oud

El Raval is gelukkig niet alleen maar nieuw en hip. In de Calle Hopital zijn nog winkeltjes te vinden waar de tijd tientallen jaren stil lijkt te hebben gestaan. Nog verder terug in de geschiedenis gaat de bezoeker bij het passeren van de toegangspoort van het Antic Hospital aan de Calle Hospital. Hier overleed Gaudi in 1926, de architect die zijn stempel drukte op Barcelona met bouwwerken als Casa Mila, Casa Battlo, Palau Guell en de Sagrada Familia, waaraan nog steeds gebouwd wordt. Het verhaal wil overigens dat men aanvankelijk in de zwaargewonde, slordig geklede man niet eens de vermaarde architect had herkend. De ruime, besloten binnenplaats van het ziekenhuis, met pilaren en sinaasappelboompjes, is een ware oase in het drukke stadsgewoel. In de 15de- en 17de-eeuwse gebouwen worden niet langer de zieken verzorgd, maar zijn nu een kunstacademie en de bibliotheek van Catalonie gevestigd.

Voor we El Raval achter ons laten, brengen we een bezoek aan La Boqueria, de grootste en populairste overdekte markt van Barcelona, waar het altijd zindert van de activiteit. De hoofdingang met kleurige in gietijzer gevatte ramen ligt aan de Rambla. Stokvis, verse vis, escargots, gedroogde hammen, wilde paddestoelen, vrijwel alles is er te koop. Wie er hongerig van wordt, kan proberen een barkruk aan de toog van Pinotxo's te bemachtigen. Het populaire eetbarretje is gemakkelijk te vinden dankzij de houten Pinokkio die boven de kraam uittorent.

El Born

We steken de Rambla over en lopen het Placa Reial op, met prachtige arcaden en twee door Gaudi ontworpen lantaarns. Zeker na een regenbui, wanneer er een soort glans over de gladde stenen komt, heeft het plein een gracieuze uitstraling. Via de smalle steegjes van de gotische wijk met zijn kathedraal, gaat het richting een andere populaire wijk: El Born, gelegen achter het Picasso-museum. Net als El Raval was dit vroeger een buurt met een twijfelachtige reputatie.

Dat is duidelijk verleden tijd. In het hart van de wijk ligt de Passeig del Born, een langgerekt, met bomen omzoomd plein, waar zelfs in de winter nog vaak terrassen staan. De zijstraatjes die vanaf het plein uitwaaieren, dragen namen die verwijzen naar het soort ambachtslieden dat er vroeger gevestigd was.

In Calle Mirallers zaten de spiegelmakers, in Calle Sombrerers huisden de hoedenmakers. De jongste jaren brachten kleine winkeliers, ateliers, restaurants en ambachtslieden de bedrijvigheid terug in de buurt, waardoor een aanlokkelijke mix van een winkel- en uitgaanswijk is ontstaan. Wij laten ons bij Formatgeria La Seu (Carrer Dagueria 16) verleiden ambachtelijk gemaakte kazen en een glas wijn te proeven.

Aan een van de smalle uiteinden van de Passeig Del Born ligt de Santa Maria del Mar. De kerk, geliefd voor bruiloften, is een voorbeeld van veertiende-eeuwse Catalaanse gotiek, met eenvoudige buitenmuren en een sobere facade. Tijdens de burgeroorlog in 1936 ging veel van het interieur verloren. Wat over bleef, is er niet minder indrukwekkend door. Bijzonder is de grote afstand tussen de steunpilaren. De hoge, achthoekige steunpilaren in het schip staan maar liefst 13 meter uit elkaar. Nog verder en de kerk zou instorten.

Van een geheel andere aard is het Palau de la Musica Catalana aan de calle Sant Francesc de Paula 2. Niets geen eenvoud en bescheidenheid hier. Het gebouw uit 1908 straalt met al zijn krullen, versierselen, beelden, mozaieken en prive-loges een enorme weelde uit. De blikvanger in het gebouw van de Catalaanse architect Lluis Domenech i Montaner is het kleurige glas-in-loodplafond in de art-nouveauconcertzaal.

Eten bij Angel

Voor de lunch verlaten we El Born en lopen via een hoekje van het uitgestrekte Parc de Ciutadella, waar de wereldtentoonstelling van 1888 werd gehouden, richting de Calle Napols. In de Calle Napols is, in een pand dat oogt als een uitdragerij, restaurant Angel verstopt.

Een oud Jezus-beeld en een schilderij van een zigeunermeisje dienen als decoratie. Op enorme tafels staan enkele schotels met worst, een assortiment kaas en varkensreuzel.

De clientele is een mengeling van kantoorpersoneel in pak, werklui en mannen die de pensioengerechtigde leeftijd bereikt hebben. Angel, de eigenaar die de zaak al zo'n dertig jaar runt, is een zwaarlijvige man met zweetpareltjes onder zijn zwarte krullen. Bestellingen opnemen doet hij niet.

Uit zijn minuscule keukentje, waar het een enorme puinhoop is, voert hij gewoon de ene schaal na de andere aan. Gefrituurde inktvisringen, kip, levertjes, een enorme tortilla en een steak bereiken ons bord. Tussen het koken door stapt Angel zelf nog even de deur uit om aan de overkant extra drank in te slaan.

De maaltijd op zich is de moeite waard, maar het zijn de bezoekers, en dan met name de gepensioneerde mannen die hier vrijwel dagelijks zitten, die eten bij Angel tot iets bijzonders maken.

Als zij zijn uitgetafeld en de koffie met cognac op tafel staat, komen twee gitaren tevoorschijn en worden uit volle borst liederen gezongen. Een tengere man, bijna 80, steelt de show. In zijn bescheiden borstkas blijkt een indrukwekkende, geschoolde operastem te huizen. Voorlopig willen we hier niet meer weg.