Przedwojenni mieszkańcy

Model z głową w chmurach

Warszawski Pekin

Matka Boska od kamienic

Zakaz gry w piłkę

Kabina z lodami

Big Star(s)

Stołeczna plaża

Bardzo Was przepraszam, ale nie mam czasu na robienie dużych notek. Dzisiaj mam tylko do Was pytanie, czy podoba Wam się Stadion Narodowy? W Internecie jest straszny opór wobec tego projektu.

Od znajomej bardzo młodej architektki dostałem (został mi pożyczony) katalog "Plany na przyszłość - rysunki architektoniczne i makiety nowych, warszawskich inwestycji - Warszawa 2008". Fascynująca lektura.

Bez wielkich liczb, tylko najciekawsze: 6 kondygnacji nadziemnych, 4 podziemne, dwie promenady z urządzeniami sanitarnymi i gastronomią, 954 punktów sanitarnych (pisuary i toalety), 28 kiosków gastronomicznych, klub kibica, muzeum sportu, fan shop, biznes club, klub prasowy, 7 tys. m kw.  pomieszczeń biurowo - konferencyjnych, 2,5 tys. m kw. fitness clubu, prawie 2 tys. miejsc parkingowych na 4 poziomach.

I najważniejsze - 55 tys. miejsc, czyli wg regulacji UEFY z 2006 roku będzie to "Elite Stadion", w tym prawie tysiąc miejsc dla prasy.

Ps. Z jednego jestem bardzo zadowolony, że stadion będzie budowany w misie poprzedniego, Gdyby tak chcieli wywieźć ten gruz, to byłaby to komunikacyjna tragedia dla tego miasta.

oferujemy usługi w zakresie:

ogrody - projektowanie, doradztwo i wykonawstwo, bruk, bruki, podjazdy, ścieżki, tarasy,
drogi w ogrodzie, ścieżki w ogrodzie, Ogrody, ogród: bruki, ścieżki, chodniki, place zabaw,
podjazdy. Ścieżki w ogrodzie, place zabaw

compositio.pl - układanie bruków, szczecin

Do realizacji robót używamy m.in. :

cegła, cegła klinkierowa, bruki, bruk klinkierowy, cegły, klinkier, kształtki,

compositio.pl - bruk, bruki, Szczecin i okolice

Działamy na terenie całego województwa zachodniopomorskiego.

Koniecznie odwiedź naszą stronę:

www.compositio.pl

Wiecej na ten temat na Onet.pl

oto "oni źli", czyli piątka potępionych : (oraz gdzie można głosować i zobaczyć zdjęcia)

Ołtarz Trzeciego Tysiąclecia Na Skałce
Kamienica przy ul. Miodowej 39
Fontanna na Małym Rynku
Wieżowiec w narożniku ul. Kazimierza Wielkiego i al. Kijowskiej
Apartamentowiec przy ul. Kościuszki 75

KLIKNIJ TU BY ZAGŁOSOWAĆ

Kościół San Nicolo w Treviso powstał w początku XIV wieku, jako główna świątynia zakonu dominikanów w tym mieście. Inicjatywa budowy kościoła wyszła od papieża Benedykta XI, pochodzącego z Treviso dominikańskiego mnicha. Budowlę wzniesiono z cegły w stylu włoskiego gotyku, bardzo wyraźnymi przeżytkami stylu romańskiego.

Widok zewnętrzny kościoła od północnego - zachodu.

Absyda główna kościoła San Nicolo.

Wnętrze kościoła - widok w kierunku wschodnim. Budowla jest dużą, trójnawową bazyliką, z transeptem. Sklepione, stosunkowo płytkie (jednoprzęsłowe) prezbiterium zakończono absydą. Do transeptu przylegają od wschodu prostokątne kaplice, także zakończone absydami. Charakterystyczne są duże, okrągłe filary międzynawowe, przypominające kolumny, z romańskimi bazami. Wspierają one międzynawowe arkady i sklepienia naw bocznych. Nawa główna uzyskała bogate, drewniane "sklepienie"

Kaplica po południowej stronie prezbiterium. Widoczne kwadratowe, sklepione pomieszczenie, z wieloboczną absydą.

Kościół Santa Anastasia w Weronie rozpoczęto budować w roku 1290. Znamy imiona architektów - byli to Bracia Benevenuto da Bologna i Nicolo da Imola.  Budowa przeciągnęła się do połowy XV wieku.

Widok kościoła od północnego - wschodu (z ruin teatru rzymskiego w Weronie).

Wnętrze kościoła ku wschodowi. Świątynia jest dużą, trójnawową bazyliką z transeptem. Płytkie prezbiterium ma formę kwadratowego przęsła z absydą. Do transeptu przylegają od wschodu niewielkie, prostokątne kaplice, także zakończone absydami. W przeciwieństwie do kościoła z Treviso, w Santa Anastasia założono krzyżowo - żebrowe sklepienia nawy głównej.

Kaplica transeptu, na południe od prezbiterium (Kaplica Pellegrinich). Znana jest przede wszystkim ze słynnego fresku Pisanella (św. Jerzy i księżniczka, na ścianie ponad łukiem) i terakotowych płyt Michele da Firenze z przedstawieniami historii Chrystusa. Ja jednak chciałbym zwrócić uwagę na podobieństwo struktury architektonicznej do prezentowanej wyżej kaplicy z Treviso.

Baza filara międzynawowego. Filary o okrągłym przekroju, przypominają olbrzymie kolumny. Ich bazy mają niemal romańskie formy.

Oba kościoły łączy pokrewieństwo warsztatowe i wspólna koncepcja architektoniczna. Zdaniem części historyków sztuki nie można wykluczyć udziału Benevenuto da Bologna i Nicolo da Imola w powstaniu kościoła w Treviso. Do tej grupy obiektów zalicza się często także nieco młodszy od tutaj opisanych kościół San Giovanni e Paolo w Wenecji (1343-1430). Niestety do tego ostatniego nie udało mi się dotrzeć...

Wejście do kościoła w Treviso jest bezpłatne. We wnętrzu zostałem "schwytany" przez kościelnego, który kategorycznym "no photo" zabronił mi fotografowania, chociaż żadne znaki w kościele tego nie zakazywały. Prawdopdobnie nie spodobał mu się mój statyw. W Weronie wejście do kościoła jest płatne (polecam Verona Card, umożliwiającą wejście do licznych kościołów i muzeuów w mieście) i nikomu nie przeszkadza wykonywanie zdjęć (choć statywu tutaj nie zabierałem).

Kaplica znajduje się na linii murów obronnych miasta, nad wysoką, skalistą krawędzią doliny rzeki Natisone (jak to się nazywa po polsku?). To niewielki budynek, z bogatą dekoracją sztukaterii i fresków.

Wnętrze kaplicy. Widoczne kolumny arkady wydzielającej we wnętrzu trójnawową, niewielką przestrzeń, oraz stiukowe dekoracje części prezbiterialnej.

Sztukaterie w części prezbiterialnej. Datowanie postaci królów i królowych jest obiektem sporów. Część badaczy widzi w nich przykład sztuki longobardzkiej, inni karolińskiej, zdaniem jeszcze innych łączyć je należy z okresem ottońskim.

W podręcznikach historii sztuki zamieszczane są wyłącznie zdjęcia wnętrza kaplicy. Zawsze mnie nurtowało, jak wygląda z zewnątrz. Zrobienie dobrego zdjęcia wymagałoby przeprawienia się na drugi brzeg. Ja nie miałem wiele czasu więc... Prawda, że nic ciekawego?

Samo Cividale jest bardzo urokliwym miejscem. Po drodze do kaplicy czekają nas takie widoki:

W starej części miasta spotkać możemy takie interesujące obiekty, jak ten XIV - wieczny dom:

Obok kaplicy, symbolem miasta jest jeszcze Diabelski Most, z XV wieku:

A oprócz tego Palazzo dei Proweditori veneti projektu Palladia, renesansowa katedra z XV-XVI wieku, celtyckie hypogeum i sporo innych artakcji...

Cividale odwiedza umiarkowana liczba turystów. Opłata za zwiedzanie kaplicy jest dość znaczna (chyba koło 3 euro). Mimo wszystko warto zobaczyć ten wspaniały przykład wczesnośredniowiecznej sztuki...

Zmierzch świetności wyspy przyniosło stopniowe osuszanie się terenów laguny, które stały się niedostępnym bagnem. Z czasem większość mieszkańców przeniosła się na pobliskie wyspy: Rialto, Murano i Burano.

W 639 egzarcha Rawenny ufundował kościół katedralny Santa Maria Assunta. Był on przebudowywany w 864 r. oraz rozbudowany w 1008 r. W XI i XII wieku kościół podlegał dalszym przekształceniom. Z tego okresu pochądzą też imponujące mozaiki.

Plan katedry Santa Maria Assunta na Torcello - stan z VII wieku. Dzisiaj zachowany kościół jest zasadniczo podobny do przedstawionego na planie - to trójnawowa, beztranseptowa bazylika kolumnowa, a absydami na zakończeniu nawy głównej i naw bocznych. Interesującym elementem jest niewielka absydiola dostawiona do głównej absydy prezbiterialnej, mieszcząca biskupi tron (podobny element znajduje się w naszym Tumie pod Łęczycą).

Widok zespołu katedralnego od południa. Od prawej strony widać kolejno: kościół Santa Fosca, bazylikę Santa Maria i romańską dzwonnicę.

Zamknięcie wschodnie bazyli z widoczną absydiolą dostawioną do absydy głównej.

Relikty baptysterium towarzyszącego katedrze.

Wnętrze katedry - widok ku wschodowi. Widoczny jest ikonostas, efekt wpływów Bizancjum, oraz fragment mozaiki absydy, przedstawiającej Theotokos. Inna, znana mozaika z Torcello umieszczona jest na zachodniej ścianie wewnętrznej nawy głównej kościoła. To słynne przedstawienie apoteozy Chrystusa i sądu ostatecznego z XII - XIII w.

Nieopodal katedry znajduje się kościół Santa Fosca - znakomity przykład bizantyjskiego stylu laguny weneckiej z XI w. To niewielka świątynia, wzniesiona na planie krzyża, z wydłużonym, trójnawowym prezbiterium, zamkniętym trzema absydami. Bryła kościoła opięta jest wielobocznym arkadowym "obejściem".

Plan kościoła Santa Fosca.

Widok kościoła od zachodu. Na dalszym planie campanila katedry.

Widok kościoła od wschodu, z dzwonnicy katedralnej.

Wnętrze kościoła - widok ku wschodowi.

Dzisiaj Torcello zamieszkiwane jest ponoć przez zaledwie 20 osób - na wyspie znajduje się tylko kilka domów, oba opisane kościoły oraz dwa niewielkie XIV wieczne pałace w stylu gotyku weneckiego mieszczące muzea. Wszystkie inne budowle (także kościoły i klasztory) zostały rozebrane przez Wenecjan, którzy materiał budowlany wykorzystali do wznoszenia innych obiektów. Dlatego teren wyspy to obecnie w większości podmokłe, niekiedy wręcz zabagnione łąki i jedna przyzwoita, brukowana ścieżka prowadząca do "centrum". Wejście do Santa Fosca jest darmowe. Zwiedzanie katedry słono kosztuje (bilet łączony, wraz z wejściem na wieżę to 7,5 euro). We wnętrzu nie wolno robić zdjęć - czego pilnuje nie dająca się przekonać obsługa. Na Torcello można dotrzeć tramwajem wodnym z Wenecji, Burano lub z lądu stałego.

Pisząc o Torcello nie można nie wspomnieć o polskiej karcie w badaniach archeologicznych wyspy. Kierował nimi w latach 60. XX wieku prof.  Witold Hensel wraz z prof. Gianpiero Bognettim. W badania zaangażowany byli także prof. Lech Leciejewicz i prof. Stanisław Tabaczyński

To usługi związane z pielęgnacją, konserwacją i utrzymaniem miejskich lub prywatnych terenów zielonych, projektowanie ogrodów, projektowanie terenow zieleni, projektowanie zieleńców To także usługi w zakresie codziennej pielęgnacji już istniejących terenów zielonych polegających na koszeniu trawników, przycinaniu żywopłotów, odchwaszczaniu, piaskowaniu, aeracji, walce z pasożytami i chorobami roślin, kształtowaniu drzew, cięcia techniczne drzew np. po burzach i wichurach.

www.compositio.pl - Szczecin, Zachodniopomorskie

To strona wyświetlana przy wynikach wyszukiwania nastepujących fraz:
X compositio.pl - Całoroczna pielęgnacja zieleni w tym zakładanie zieleńców X pielęgnacja drzew i krzewów X wycinka drzew X projektowanie terenów zielonych X koszenie trawników X przycinanie żywopłotów X odchwaszczanie X piaskowanie X aeracja X walka z pasożytami i chorobami roślin X kształtowanie drzew X projektowanie ogrodów X projektowanie terenow zieleni X projektowanie zieleńców X przeprowadzanie kompleksowego programu nawożenia X nawożenie X uzdatnianie gleby X regulacja odczynów gleby X wykonywanie oprysków ochronnych X opryski ochronne X koszenie trawy X podkaszanie trawy X aerację trawników X cięcie sanitarne X korygujące oraz techniczne drzew i krzewów X przycinanie i formowanie żywopłotów X żywopłoty X zakładanie żywopłotów X odchwaszczanie ręczne oraz chemiczne X usuwanie chwastów X czyszczenie oczek wodnych X zabezpieczanie systemów automatycznego nawadniania przed zimą X ogrodowe prace sezonowe X Przygotowanie ogrodów do sezonu X renowacja elementów małej architektury

Mauzoleum św. Zenona wzniósł w pobliżu rzymskiej drogi Via Gallica król Ostrogotów Teodoryk Wielki. W IX wieku został on zniszczony i odbudowany staraniem biskupa Ratolda i króla Franków Pepina. Ponowne zniszczenie miało miejsce w wyniku najazdu Węgrów w X wieku. Dzisiejsza budowla w zasadniczym zrębie powstała u schyłku X wieku z inicjatywy biskupa Rateriusza, przy wsparciu cesarza Ottona I (ściślej - powstała wówczas północna część kościoła, który w XI wieku był powiększony). W 1117 roku budowla uległa częściowemu zniszczeniu w wyniku trzęsienia ziemi. Już w latach 1118-1135 kościół odbudowano. W roku 1178 zakończono budowę stojącej nieopodal campanili - dzwonnicę. W latach 1217-1225 mistrzowie murarscy Brioloto i Adamino da S. Giorgio zbudowali obecną fasadę zachodnią. Zespół zabudowy klasztornej towarzyszącej kościołowi powstawał sukcesywnie aż do okresu gotyckiego. Wtedy też (1387) wzniesiono obecną, wczesnogotycką absydę główną i drewniane sklepienie pozorne nawy. W 1770 r. Republika Wenecka rozwiązała istniejący tutaj konwent benedyktyński, a kościół stał się siedzibą parafii. W trakcie wojen napoleońskich zniszczono większość zabudowy klasztornej.

Kościół San Zeno Maggiore to obecnie trójnawowa bazylika beztranseptowa, w której nawy rozdzielono naprzemiennym rytmem podpór z kolumnami i wiązkowymi filarami. We wschodniej części kościoła znajduje się rozległa, halowa krypta, pochodząca zasadniczo z X w., jednak przekształcana w późniejszym okresie.

Szczególnie interesująca jest fasada zachodnia kościoła, wzniesiona w XII i XIII wieku z rozbudowanym założeniem portalowym wzniesionym przez mistrza Nicolo (1138 r.). Zamontowano w nim słynne drzwi z brązu, wiązane z nadreńskim ośrodkiem brązowniczym, przedstawiające sceny ze Starego i Nowego Testamentu.

Widok bazyliki od zachodu. Po lewej stronie ceglana, gotycka wieża klasztoru, po prawej dzwonnica.

Powierzchnie zewnętrzne ścian kościoła romańskiego organizowane są przez fryzy arkadkowe, półkolumienki i lizeny, co jest efektem silnych wpływów architektury lombardzkiej. Tę samą genezę ma galeryjka arkadowa w południowej ścianie magistralnej nawy bocznej.

Wnętrze bazyliki - widok w kierunku wschodnim, na prezbiterium. Widoczna podwyższona krypta.

Zarówno wewnętrzna, jak i zewnętrzne lica ścian wzniesiono z naprzemiennych pasów czerwonej cegły i jasno - kremowego kamienia ciosowego, uzyskując efekt typowy dla włoskiej architektury romańskiej.

Krużganki wirydarza klasztornego, widok na nawę kościoła i campanila.

Krypta wschodnia kościoła. Zasadniczo sięga X wieku, jednak widoczne są w niej późnoromańskie kapitele i wiązki kolumn kolumn.

Kapitel z krypty bazyliki z przedstawieniem Adama i Ewy.

Brązowe drzwi - lewe skrzydło.

Kościół San Procolo - z XII w., wzniesiony na miejscu starszej, wczesnochrześcijańskiej budowli, stanowiący część średniowiecznego zespołu opactwa San Zeno.

Kościół San Zeno znajduje się nieco na uboczu historycznego centrum Werony. Mimo to odwiedzając miasto trzeba go koniecznie zobaczyć. Wejście jest płatne, można jednak kupić tzw. Verona Card, umożliwiającą wstęp do wszystkich kościołów w mieście w których trzeba płacić, oraz do muzeów i innych atrakcji. Koszt karty zwraca się już po kilku wejściach.

Liczba turystów w Weronie, choć znaczna, jest mimo wszystko znośna. Przy San Zeno zwykle mniejsza niż w centrum.

Zespół biskupa Teodora (zm. 319). Zespół składał się z dwóch kościołów: pierwszy (a) służył najprawdopodobniej zgromadzeniom społeczności chrześcijańskiej (ecclesia), drugi przeznaczony był dla katechumenów - nieochrzczonych, pragnących wstąpić do wspólnoty. Oprócz obu auli, zespół składał się z baptysterium (1) wyposażonym w basen chrzcielny oraz kilku pomieszczeń, w tym sali (2) wykorzystywanej do przeprowadzania bierzmowania (co zwykle następowało jednocześnie z chrztem).

Fragment mozaiki z budowli teodoriańskiej. Przedstawienie dobrego pasterza.

Około połowy IV w., biskup Fortunacjan zastąpił starszy kościół nową bazyliką (a). Była to trójnawowa, kolumnowa budowla, z ołtarzem i podwyższonym chodnikiem (solea). Poprzedzał ją podłużny narteks (przedsionek, 2) i czworoboczne atrium (5). Budowli towarzyszyło nowe baptysterium. Nadal używana była druga teodoriańska aula, aż do końca IV lub początku V w., kiedy także ona została zastąpiona przez nową budowlę. Także tutaj zrealizowano okazałą, trójnawową bazylikę kolumnową (b), z przedsionkiem (3) i zespołem dodatkowych pomieszczeń łączących ją z kolejnym baptysterium. Był to ośmiokątny budynek, z czterema absydami w układzie krzyżowym, mieszczący także ośmiokątny basen chrzcielny.

Kolumny bazyliki północnej z 2 połowy IV w.

Drugie baptysterium zespołu patriarchalnego, z 2 połowy IV w.

Trzecie baptysterium zespołu patriarchalnego z końca IV i początków V w., przekształcone w IX w.

Na miejscu południowej bazyliki, w IX w. patriarcha Maksencjusz wzniósł nową bazylikę, pozostawiając starsze baptysterium (3). Kościół ten w początkach XI w. został przebudowany po wcześniejszych zniszczeniach przez patriarchę Poppona (konsekracja w 1031 r.). Z materiału pozyskanego z rzymskich budowli wzniesiono campanillę - wolno stojącą dzwonnicę (1). We wnętrzu bazyliki zbudowano niewielkie, koliste sanktuarium Grobu Pańskiego (2). Dzisiejszy kościół to w swoim zasadniczym zrębie właśnie budowla Poppona, przekształcona w XIV wieku (dodano gotyckie fryzy oraz ostrołukowe arkady międzynawowe i drewniane sklepienie). W XV w. dokonano przekształceń prezbiterium (pozostawiając jednak starsze, romańskie mury magistralne, sklepienie i freski).

Zespół patriarchalny. Na pierwszym planie budynek baptysterium połączony z położoną dalej bazyliką.

Bazylika patriarchalna - widok wnętrza ku zachodowi.

Bazylika patriarchalna - sanktuarium Grobu Pańskiego.

Bazylika patriarchalna - krypta wschodnia pochodząca z kościoła biskupa Maksencjusza (IX w.)

Bazylika patriarchalna - tron biskupi w absydzie wschodniej.

Akwileję odwiedza umiarkowana liczba turystów. Miasteczko jest dzisiaj na prawdę niewielkie. Oprócz zespołu patriarchalnego (wstęp do bazyliki i baptysterium jest bezpłatny, opłaty uiszcza się za wejście do krypty i pawilonu archeologicznego) można tu oglądać relikty portu, forum i innych budowli rzymskich. Niestety w sporej mierze niezbyt zadbanych i dość kiepsko eksponowanych. Poza tym jest jeszcze Muzeum Archeologiczne i Muzeum Paleochrześcijańskie z reliktami kolejnej wczesnochrześcijańskiej budowli z IV/V w. (Basilica di Monastero). To drugie bardzo krótko otwarte, więc może warto zacząć właśnie od niego...

Baptysterium położone jest nieopodal katedry. Wzniesiono je pomiędzy 1089 a 1105 r. z inicjatywy biskupa Regimpota. Budynek nawiązuje nieco do popularnego w rejonie Veneto romańsko - bizantyńskiego stylu. Założono go na planie trikonchosu. W grubości muru absyd pomieszczono półkoliste, sklepione nisze. Od zachodu do budowli prowadzi przedsionek, w którym znalazły się pochówek fundatora.

Katedra (przekształcona w XIII wieku i w okresie baroku) wraz z romańską dzwonnicą w tle.

Baptysterium - widok od zachodu.

Widok baptysterium i zespołu katedralnego (w tle) od wschodu.

Wnętrze baptysterium - widok na absydę wschodnią. Widoczne romańskie freski. W sklepieniu absydy pomieszczono scenę chrztu Jezusa w Jordanie. Poniżej, w niszach apostołowie Piotr i Paweł.

Kopuła baptysterium - Chrystus w mandroli, towarzyszą mu cheruby i postać archanioła. Na pendentywach postaci ewangelistów.

Wejście do baptysterium jest wolne. Turystów w Concordii właściwie nie ma. Zwiedzanie to czysta przyjemność.

Około roku 340 wzniesiono w Concordii pierwszy kościół - martyrium poświęcone męczennikom (4), którzy zginęli w okresie prześladowań inicjowanych przez cesarza Dioklecjana (do 304 r.). Budynek wzniesiono na planie trikonchosu (treflowym). W jego centrum znalazło się krzyżowe zagłębienie mieszczące relikwie. W póxniejszym okresie obiekt został powiększony w kierunku zachodnim, przed dodanie bazylikowego, trójnawowego korpusu (5) i budynku z kamienną posadzką (6).

Widok na relikty martyrium. Widoczne kolumny bazylikowego korpusu i starszy nieco trikonchos.

Wnętrze trikonchosu z krzyżową wnęką na relikwie.

Pomiędzy 381 a 389 r. na miejscu starszej zabudowy późnorzymskich domów wzniesiono dużą bazylikę (3), z wewnętrzną absydą poświęconą Świętym Apostołom. Kościół był konsekrowany w roku 391 przez patriarchę Akwilei. Wnętrze pokryto mozaikami (zachowały się na posadzkach), w absydzie znalazł się tron biskupi, przed nim ołtarz i prowadzący do niego, podwyższony chodnik (solea) i związana z nim ambona. Całość poprzedzało czworoboczne atrium. W późniejszym okresie dobudowano do zespołu katedralnego aneksy zawierające groby (7, 8).

Relikty ołtarza bazyliki Świętych Apostołów, widok w kierunku wschodnim, na absydę.

Widok na absydę kościoła, z mozaiką i tronem biskupim. Widoczne są dwie fazy murów absydy. U schyłku VI wieku kościół odbudowano po zniszczeniach z okresu najazdu Attyli i powodzi z 589 r.

Rzeźbiona, plecionkowa płyta z drugiej fazy kościoła.

W X w. wzniesiono w Concordii nową katedrę, obok starszego kościoła, poświęconą świętemu Szczepanowi. Ten właśnie kościół, po przebudowach z XIII wieku jest użytkowany do dzisiaj. Jedynym zachowanym elementem tej romańskiej budowli jest campanilla z 1150 r. (1) i baptysterium (2), o którym więcej innym razem...

Wczesnochrześcijański zespół architektoniczny Concordii jest doskonale eksponowany w skansenie archeologicznym położonym nieopodal katedry. Wstęp jest darmowy. W samym miasteczku wyeksponowano również inne elementy dawnej rzymskiej kolonii (m.in. most, mury obronne, relikty term i domów).

W początkach V w. patriarcha Akwilei Augustyn nakazał wznieść w Grado castrum - zamek, mający stanowić ochronę w razie niepokojów. Miało to miejsce już po dwukrotnym oblężeniu stolicy patriarchatu przez Wizygotów. Już w 452 r. okazało się to być zbawienne. Attyla zniszczył Akwileę, część ludności, wraz z patriarchą przeniosła się do Grado (inni zasiedlili okolice dzisiejszej Wenecji). Powtórzyło się to w czasie najazdu Ostrogotów Teodoryka. Już w kolejnym stuleciu, po "Schizmie trzech rozdziałów" i kolejnym najeździe, tym razem Longobardów (590), patriarcha Paweł obrał "castrum gradense" za stolicę. Wszystko to zakończyło się rozpadem patriarchatu na dwie skłócone ze sobą siedziby: w Grado - utrzymującym kontakty z Bizancjum i Rzymem oraz w Akwilei, którego siedzibę przeniesiono do Longobardzkiej stolicy w Cividale. Spór Akwilei (gdzie w VIII wieku powrócili patriarchowie) i Grado trwał przez kolejne stulecia i skutecznie nie pozwalał się rozwiązać kolejnym soborom, aż do czasów patriarchy Poppona, który ostatecznie utrwalił zwierzchność starszego ośrodka. Ostatecznie, w 1451 r. siedzibę patriarchatu przeniesiono do Wenecji.

Dzisiaj Grado jest miejsce w którym możemy zobaczyć sporo pamiątek po tej fascynującej historii, przede wszystkim katedrę świętej Eufemii wraz z towarzyszącym jej baptysterium i wieżą - dzwonnicą (campanilla), kościół Santa Maria delle Grazie i relikty kolejnej wczesnochrześcijańskiej bazyliki na Piazza Vittoria.

Obrazek powyżej to plan zespołu sakralnego w Grado, tak jak wyglądał on o schyłku V stulecia. Zaczynając od północy mamy tu:

Kościół Santa Maria delle Grazie, którego budowę rozpoczęto u schyłku IV wieku, później przekształcono go w 6 stuleciu i odnowiono w okresie baroku. Była to prosta, trójnawowa bazylika, nawiązująca do wczesnobizantyjskich kościołów, z narteksem od zachodu i absydą od wschodu.

Fasada zachodnia kościoła. Dzisiaj nie ma już śladów narteksu.

Wnętrze, z widokiem na chór i absydę. Widoczne kolumny międzynawowe kościoła. Już same kapitele sugerują, że użyto tutaj wtórnie elementów antycznych oraz wykonano nowe, w bizantyńskim stylu (tzw. głowica koszykowa, niekiedy z tzw. nasadnikiem tworząc kapitel impostowy) z misterną dekoracją roślinną.

Absyda starszej fazy kościoła, z zachowanym tronem biskupim, posadzką i reliktami ołtarza.

Poziom posadzki starszej fazy kościoła z zachowaną mozaiką.

Baptysterium, wzniesione na planie ośmioboku, jako ważny element tzw. zespołu episkopalnego (składającego się zwykle z katedry, baptysterium i episkopium - pałacu biskupa).

We wnętrzu baptysterium widoczne są mozaiki posadzkowe oraz ośmioboczny basen chrzcielny:

Katedra świętej Eufemii - główny kościół zespołu sakralnego. Wzniesiona u schyłku V wieku, jako trójnawowa bazylika z absydą wschodnią (zgodnie z kształtującą się bizantyjską tradycją architektoniczną absyda jest wieloboczną od zewnątrz), flankowaną dwoma prostokątnymi pomieszczeniami, także wyposażonymi w absydy (pastoforia). Od zachodu kościół poprzedzał nie zachowane do dzisiaj atrium (czworoboczny krużganek). Wieża kościoła pochodzi z XV w.

Widok zewnętrzny bazyliki, od zachodu.

Widok wnętrza w kierunku wschodnim.

Fragment mozaiki z posadzki kościoła.

Aneks boczny kościoła z mozaiką i kamiennym tronem biskupim.

Relikty bazyliki na Piazza Vittoria. WIdok w kierunku absydy wschodniej kościoła. Tutaj także stała trójnawowa bazylika z absydą wschodnią flankowaną pastoforiami, także poprzedzona narteksem.

Detal z mozaiki posadzki kościoła.

Dzisiaj Grado jest przede wszystkim kurortem w którym turyści poszukują plaż, słońca i morza. W sezonie musi być tutaj tłoczno. Poza sezonem liczba odwiedzających jest umiarkowana. Wejścia do zabytków są darmowe. Relikty na Piazza Vittoria są dobrze wyeksponowane i zadbane.

Obecny kościół znajduje się w kwartale dość ścisłej zabudowy, pomiędzy ulicami Corso Cavour a Riva S. Lorenzo. Jest to stosunkowo nieduża, transeptowa bazylika trójnawowa. Nawa główna zakończona jest absydą, podobnie jak nawy boczne. Absydialne kaplica dostawiono także do wschodnich ścian transeptu. Szczególnie ciekawe i dość nietypowe dla architektury włoskiej, jest rozwiązanie partii zachodniej, z cylindrycznymi wieżyczkami, na przedłużeniu naw bocznych. Ponad nawami bocznymi oraz w zachodnim przęsłem bazyliki pomieszczono empory, otwarte do wnętrza biforyjnie, powtarzając naprzemienny rytm podpór wnętrza (filary wiązkowe na przemian z kolumnami). W ramiona transeptu wstawiono arkady oparte na kolumnach.

Główny portal wiedzie od południa, przez portal pomieszczony pod gotyckim portykiem z XV w. Od zachodu, pomiędzy cylindrycznymi wieżami znajduje się kolejny portal.

Portal południowy z gotyckim portykiem (to taki włoski gotyk :D)

Fasada zachodnia z cylindrycznymi wieżami. Jak twierdzą Włosi ma to być taki normański motyw architektoniczny. Niech im będzie, choć mnie podobne elementy kojarzą się z architekturą cesarstwa, już od czasów karolińskich...

Jak widać powierzchnia ścian zewnętrznych została opracowana (zapewne pod wpływem San Zeno) z cegły i jasno - kremowego kamienia (tufu), tworząc naprzemienne pasy - efekt dość typowy  romańskiej architekturze Italii.

Ściany we wnętrzu opracowano podobnie, w naprzemienne pasy. Nawa główna przykryta została stropem, bez sklepień, co także jest dość typowe w architekturze romańskiej Włoch.

Widoczna artykulacja wewnętrznych ścian bazyliki, z emporami ponad nawami bocznymi.

Wejście do kościoła jest obecnie płatne. Jeśli będziecie w Weronie kupcie sobie Verona Card - kartę uprawniającą do wchodzenia do wszystkich muzeów i płatnych kościołów oraz do używania środków komunikacji miejskiej. Karta kosztuje 8 euro i uwierzcie - to się opłaca (zwykle wstęp w jedno miejsce to koszt 2-4 euro). Oczywiście we wnętrzu nie można robić zdjęć używając flasha i statywu (co widać wyżej).