1bosh-sahifa « WordPress.com Tag Feed

Алишер Караматовнинг ҳаёти хавф остида

TURONZAMIN — Tue, 18 Nov 2008 12:32:39 +0000

Mухбиримизга, 17 ноябрь куни, Сирдарёлик хукук химоячиси Алишер Караматовнинг турмуш уртоги Намуна Караматованинг хабар беришича турмуш ўртоғининг хаёти хавф остида колган.

Карши шахрида жойлашган УЯ.64-49 колониясида сакланаётган Алишер Караматовнинг соглиги ута огирлашгани сабабли, Тошкент бикинида жойлашган УЯ.64-18 даволаниш колониясига 12 октябрь куни олиб келинган. Каршидаги колонияда гишт сехида ишлаётган даврида упка тамондан огзидан кон келган ва колония мамурияти шундан сунгина А.Караматовни Тошкентга жунатишга мажбур булишган.

Караматов, колония мамуриятига соглиги ёмонлашганини куплаб маротаба мурожаат килишига карамасдан даволашмаган. Охир-окибат упкасининг икки жойи тешилиши сабали огзидан узлуксиз кон келиши бошланган.

Хукук химоячисининг аёли Намуна Карамтова, Карши шахридаги колонияга эри билан учрашувга борганда Тошкентга огир ахволда олиб кетишганини айтишган. Шундан сунг, минг азоблар ила Тошкентга УЯ.64-18 калониянисига кайтиб уршашишга эришган.

Мухбиримизга, Намуна куйидагиларни айтган: «Эрим, ута огир ахволда учрашувга чикди. Жуда хам озиб кетган. Факат кок суяклари колган. Эрим гуссали ва баккуват эди. Камокка олишдан олдин 115 кг отрофида эди. Бор йуги 55-60 кг отрофида колибди шурлик эрим. Хар йили, турма рахбарияти Амнистия чикишидан олдин атайлаб «нарушения» (ички тартибни бузищ) ёзишади. 2007 йилда иккита «нарушения» ёзибти. Нима эмиш: «Нега овкатга кечикдинг?», «Нега сочинг усиб кетган? Бу йилда канча «нарушения» ёзган хатто билмаймиз хам.

Каршига, 14 августда, икки кунлик учрашгани борганимда эрим айтдики, колониядаги бир юкори ловозимли назоратчи эримга «Сенинг бу ердан факат улигин чикади, хеч качон бу ердан чиколмайсан» дебти. Бу не бедодлик-а? Бошимни кайга урай энди?

Мухбир акам! Хамма- хаммага етказинг бу кургиликларимни, етказинг албатта».

Намуна Караматова, эртага Яна Уя.64-18 колонияга «сафарга» отланмокда.

Алишер Караматов Ўзбекистон Инсон ҳуқуқлари жамиятининг Сирдарё вилоят, Мирзаобод тумани раиси эди ва 2006 йилнинг 16 июнида 9 йил қамоққа ҳукм қилинганди.

Ўзбекхон, Тошкент.

Ризо Обид:Йилларим ва йўлларим

TURONZAMIN — Tue, 18 Nov 2008 12:22:26 +0000

36.Юрак унсиз йиғлайди

Бирор-бир таниш кишини ёки нарсани ёдга солувчи ёҳуд ҳодисани эслатувчи ҳолга дуч келганда беихтиёр жилмайиб қўйясиз.Ҳамма қатори менда ҳам шундай бўлади.

Чех мамлакати пойтахти Прагага бориб қайтаётганда мени кузатиб қўяётган “Озодлик” радиоси ходими Сарвар Усмон халқаро йўналишдаги Холланд автобусининг пўримгина, бежирим кийинган ҳайдовчиси бўйнидаги галстугига ишора қилиб, “қаранг бу ёқларда галстук тақадиганлар асосан хизмат кўрсатувчилар:қоравул, шофер шунга ўхшаганлар…” деб қўйди.

Мен шундан кейин бунга эътибор бера бошладим.Ҳақиқатан ҳам умумий овқатланиш тармоқлари эшик оғалари, трамвай, автобус , такси ва ҳакозо транспорт ҳайдовчилари галстук тақишлари одат экан.
Шундан тасаввур қила бошладим, Ўзбекистонда киракаш “Дамас”чи дейиладиган ҳайдовчилар мабодо костюм-шимлар кийиб, галстук тақиб олишса бизнинг одамлар: “бу ҳукумат одами шекилли, бунинг мошинига чиқсам бир кор-ҳол бўлмасин” деб чўчишлари мумкин.Айтмоқчиманки Ўзбекистонда ҳайдовчиларнинг бўйинбоғ тақишлари одат эмас.

Ўша ўзимизнинг Ўзбекистондан бу ёққа келиб қолган айримларни унда-бунда кўриб қоламан.Қиладиган ишининг, касби корининг тайни йўқ, аммо бўйинбоғ таққан кўйи, шишган қорнини бироз олдинга суриб юради.

Яқинда ўқиганим бир мақолада айтилгандай “…нима битта мен қайғурмасам Ватаннинг бир жойи камайиб ё бир жойи ортиб қоладими, битта қорним тўймай қолса қолсин, энди умум ҳақда лом-мим демайман.Душман орттириб нима қиламан” дегувчи ватандошлар кўпайиб кетгани боис бизнинг Ўзбекистон жамияти харобу абгор ҳолга келди шекилли.Шунинг учун ҳам ҳаммаси эмаску айрим ўзи аравакашу қуруқ савлатга галстук тақиб одамларни тунаш билан оввора бўлаётган нафс бандалари ҳақда албатта сўз айтиш шарт деб қўйдим.Чунки ундайлар бўйинбоғлими ё йўқ одамлар асли кимлигини билишлари шарт.

Каримов қуруқ дабдаба сиёсати юргизаяпти.Айрим унга мухолифман деганлар ҳам айни унинг изидан боришаётганига қараб туриб , тавба дея ёқа ушлайсан.Ундай қилиб юбордик, бундай қилиб юбордик.Ҳой, калласи катта ошқовоқ натижани кўрсат деб ҳеч ким сўрамайди.Сўрамаслигини билиб олдига учта бўш тарелкани қўйиб оладида тўйларда ўзича хониш қиладиган девоналар каби бирини қўйиб бошқасини оғзига тутиб ҳангиллайверади.

Буларга қараб туриб юрак унсиз йиғлайди.Чунки бири чўпчакбозлик билан , яна бир бошқаси ҳалиям ажралган эридан кўнгил узолмаган эҳтиросли жувон каби тахтдаги акахонининг бир жойларини ялаб-юмқаш орзусида туйғулари мавжини авж олдиради.

Ҳа, бугун баъзи бирлар билибми ё билмай эътироф этишяпти:яқин орада шу кетишда афсус ўзбек жамияти яхши томонга ўнгланмайди.

Лекин замонлар келади, албатта Ўзбекистонда фаровон кунлар бошланади.Ана ўшанда шу фаровонликка ким қандай ҳисса қўшди деган савол туғилади деб ўйлайман.Аммо яқинда хоин бўлган, жосуслик қилганлардан қаҳрамон қилиб саҳнага чиқараётганларга қараб туриб, ёмоннинг уруғи бемаза қовуннинг уруғи каби кўп бўларкан-да деб қўйдим.Кечаги диктатор югурдаги бугун қаҳрамонга айланаётганига қараб туриб, бугун Сталинни “ўша даврда унинг каби бир шахс зарур эди” дейяётганлар кўпайиб бораётгани каби Каримовни ҳам “ўша мустақиллик йиллари Каримовдай шахс зарур эди” дейишса ажабланмайман.Бундай ҳол юз беришини келажак эмас бугуннинг маддоҳлари кўрсатиб туришибди.

Шуларни ўйлаб:ахир ўзбек бечоранинг елкасига офтоб тегмади-тегмади-да дея юрак унсиз йиғламай нима қилсин?

У дунёдан репортаж (Ҳажв)

TURONZAMIN — Mon, 17 Nov 2008 12:34:12 +0000

-Навбатдаги масалага ўтамиз,-Сталин тамакидан сарғайиб кетган калта, йўғон бармоқлари орасидаги трубкани ҳузур билан тортди.-Бошлаган ишимни давом эттирмадинглар. Фақат мен Ленин васиятларига содиқ қолдим… Тўғри, кейинги пайтда унинг ҳам томи кетиб, ўрнини Троцкийга бўшатиб бермоқчи эди, революцион интуиция билан буни вақтида сезиб қолдим… Тарих шундай бешафқат. Иван Грозний, Петр 1, Николай пошшо ҳам васият қилишга улгурмаган. Мен ҳам… Вера Давидова, сиз сарой сирларидан бошдан-оёқ огоҳ эдингиз, қандай тирик қолдингиз?

Поскребишев ўрнидан турди.

-Бунга мен айбдорман, жаноб, э-э, ўртоқ Сталин…

-Ҳа-а, сен билан ҳам тўшак қўшкурашига киришганми бу қанжиқ?

-Мен айтай, мен айтай,-орқасига пружина қистириб қўйилгандай сакраб турди Берия.-Вера Александровна бирваракайига Ежов, Вишинский, Ягода, Лакоба, Маленков, Тухачевский, Будённий, Поскребишев, Хрушчевларнинг кўнглини олиб юрган.

-Биламан. Шунинг учун партия кўппакларининг кўпини асфаласофилинга жўнатдим-да. Афсус, баъзиларига улгуролмай қолдим…

-Бу ҳам майли,-ялтироқ кўзойнагини кўпчиб кетган юзига яқинроқ тақаб давом этди Берия.-Сизнинг порлоқ ғояларингизни давом эттиришга бел боғлаганимда хушомадгўй Хрушчев мени алдаб тузоққа туширгани алам қилади…

-Бу тўнғиз менга ҳам хиёнат қилди.-Сталин жигарранг кўзларини жаҳл билан Хрушчевга қадади: -Нега ҳамма жойдан ҳайкалларимни олиб ташладинг?

-Сиёсий бюро шундай қарор қабул қилди Иосиф Виссарионович…

-Ўзингни оқлама, биламан кимлигингни. Балчиқдан чиққан қизил гластикли чўчқасан. Айтмоқчи, интернетга қара, Польшанинг Седлец шаҳрида сенга ҳайкал ўрнатишибди, худди ўзингга ўхшайди. Брежневнинг нимасига Новороссийскда ҳайкал қўйганларига ҳайронман. Унинг ўзига эмас, қошига ҳайкал қўйиб, ёнига озиқ-овқат программасини тиркаш керак эди. Унда шундан бошқа ҳеч вақо йўқ. Доҳийларга тириклигида ҳайкал қўйишади. Сен бу анъанани буздинг. Сендан ўрганиб мана, Саддам Ҳусайннинг ҳайкалларини қўпориб ташлашди.-Сталин Туркманбошига ўгирилди.-Нега бир ўзинг келдинг?

-Қўшним кечикмоқда. Аммо келиб қолади…

-Ҳм,-Сталин заҳархандалик билан кулди.-Келмай тургани маъқул. Нонимни қўлимдан олади.

-Йўғ-э,-деди Туркманбоши.-Келса унинг таъзирини ўзим бериб қўяман.-Империяни сақлаб қололмаганимиз учун..

-Ленин-Сталин васиятларига амал қилганингизда империя барбод бўлмас эди, қоқбошлар.-Кобо ўтирганларга қаради.-Кимда қандай фикр бор?

-Мен бу Горбачевнинг тарих хатоси деб ҳисоблайман,-ўрнидан турди ГКЧПнинг ғоявий илҳомчиси, инженер-қурувчидан бир думалаб сиёсий бюро аъзоси бўлиб олган Шейнин.-Унинг бош котиб бўлишидан олдин Рейган билан учрашуви, Громикога қариндошлиги империяни аввалбошдан барбод қилишга қаратилган эди. Шунинг учун биз ГКЧП қилишга мажбур бўлдик.

-Нимага номаъқулчилик қилишга қилиб қўйиб, ишни охиригача етказмадинглар? Битта жулдирвоқини йўқотиш шунчалик қийин бўлдими?
-Мени жулдирвоқи деманглар,-деди қўлида бутилка ушлаб ўтирган Елсин.
-Мен империяни қутқариш йўлини биламан,-гапга аралашди Берия.-аҳолининг тенг ярмини ўрмон кесишга юбориш керак. Ҳам тахта арзон бўлади, ҳам тобутнинг таннархи писмирига тушади. Мана бу сассиқ такаларни эса,-Бериянинг кўзойнаги совуқ ялтираб кетди. У сандал дарахтидан қилинган ҳашаматли стол атрофида бужмайиб ўтирган революция даҳоларига ваҳшат билан қаради,-тишларини суғуриб, тирноқлари остига нина қадаб, ҳар бирини Кремлнинг қуббаларига оёғидан осиб чиқардим!

Бериянинг дағдағасидан завқланган пролетариат оталари тишсиз оғизларини очиб қиҳ-қиҳлаб кулишди.

-Негадир ўзимни ёмон ҳис қилаяпман,-Сталин жунжикди.-Ҳозир Хитой билан Жанубий Кореяда одам эмбрионларини урчитишиб, касал аъзоларни янгиси билан алмаштиришаётган экан. Британияда шундай тадқиқот ўтказишга рухсат беришибди. Лаврентий, сен шу билан шуғуллан, Рим папаси Иоанн Павел бунга тиш-тирноғи билан қарши бўлса буни Туркманбошининг қўшнисига етказиб беринглар. Ўша ёқда турсин, бу ёққа келмасин,-деб Сталин Вера Давидова Финландиядан олиб келган трубкани бурқситиб тутатди.-Ҳаммага жавоб, Верочка, сен қол, негадир оёқларим увишиб кетаяпти уқалаб қўясан…

Нур БЕК.

Беш хотинли миршаб

TURONZAMIN — Sun, 16 Nov 2008 19:18:24 +0000

ezgulik

МИРШАББОШИНИНГ МИСИ ЧИҚДИ: ҚЎШ ХОТИНЛИК, СОХТА ПАСПОРТ, НОҚОНУНИЙ ТАДБИРКОРЛИК!

Ўзбекистон ИИВ Коррупцияга қарши кураш бўлими бошлиғи Сергей Васильевич Шиняевнинг беш хотини — Ольга Шиняева, Диля Ялашева, Тамара Шиняева, Дилбар Сапаниязоваларнинг бири, у билан 13 йил фуқаролик никоҳида яшаган…

Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари “Эзгулик” жамиятига мурожаат қилган Тошкент шаҳар Яккасарой тумани Қорақум кўчаси 1-проезд 21-хонадонда яшовчи Намуна ая Мамажонова қизининг ҳаёти хавф остида қолаётгани, собиқ куёви, Ўзбекистон ИИВ полковниги Шиняев унга: “Матлубовлар артистка Дилнура Қодиржоновани қандай ўлдирган бўлса, қизингизни ҳам шунақа йўқ қиламан” деб, пўписа қилаётганини таъкидлайди. Маълум бўлишича, онахоннинг қизи Комила Содиқова Ўзбекистон ИИВ Коррупцияга қарши кураш бўлими бошлиғи Сергей Васильевич Шиняевнинг беш хотини — Ольга Шиняева, Диля Ялашева, Тамара Шиняева, Дилбар Сапаниязоваларнинг бири, у билан 13 йил фуқаролик никоҳида яшаган. Бу никоҳдан бир нафар ўғли ҳам бор… Ўзи ҳам Тошкент шаҳар ИИББда ишлаган, 2006 йилнинг 8 апрелида ишда ўз хоҳишига кўра бўшаган.

2006 йилнинг февралида, аниқроғи 8 февралида Комила алданганини билган, миршаббошининг миси чиқиб, хотинбозлиги тўла ошкор бўлгач, у билан жанжал кўтарган. Бунга қадар 2005 йилнинг 20 декабрида Шиняевнинг яна бир хотини Дилбар Сапаниязова Олий суд орқали ўзининг миршаббошидан бўлган боласига алимент тайинлатишга эришган эди. Эр-хотин ўртасидаги ўзаро нифоқ жамоатчиликка ошкор бўла бошлагач, Шиняев пўписага ўтди. Ўзининг 30 йилдан буён қадрдонлари Тошкент шаҳар прокурори ўринбосарлари А. Ниёзов, М. Агзамов, ички ишлар вазирининг собиқ ўринбосари А. Шарофутдинов эканини айтиб, истаган ерга қўли етиши билан мағрурланди. Агар “ғинг” деса, йўқотиб юбориш билан пўписа қилиб, сирларини ошкор қилмаслигини талаб қилди. Ҳатто 2006 йилнинг март ойларида муқаддам судланган Қобил Рашидовни “қўрқитиб қўйиш”га юборди.

Бироқ Комила ёзди, ҳамон ёзмоқда. Мамлакатимизнинг катта-кичик идораларига 2,5 йилдан бери қатнамоқда. Эҳтимол унинг ёзганлари, онасининг арзини собиқ куёвдан қасд олиш, “ётиб қолгунча, отиб қол” қабилида тушуниш мумкин эди: аризага илова қилинган ҳужжатлар кишини таажжубга солмаганида, коррупционер жиноятчиларга қарши курашувчи миршаббошининг ҳаракатлари жиноятга тортмаганида. Агар Комиланинг ҳаёти ҳақиқатан ҳам хавф остида бўлмаганида.

Бинобарин, собиқ куёв, ИИВ мулозими Сергей Васильевич қариндошлик ришталари узилиб, муносабатларга путур етгач, Комила Содиқова, унинг онаси, укасининг устидан фирибгарлик бўйича жиноят иши қўзғаттирди. Бир пайтлар Шиняевнинг поччаси Олег Ильясовнинг номида бўлган, кейинчалик қонуний равишда Комиланинг укаси томонидан сотиб олинган уйни суд орқали талаша бошлади. Саноқсиз судларда такрор-такрор Комила Содиқова ютиб чиқаверди, бу орада фирибгар (судда даъвогар!!!) почча Олег Ильясов узоқ муддатга қамалиб ҳам кетди. Шиняевнинг кўрсатмаси билан уч марта Комила Содиқованинг устидан қўзғатилган жиноят иши жиноят таркиби бўлмагани учун бекор қилинди. Уй можароси бўйича фуқаролик ишига эса Олий суд нуқта қўйди: барча эпизодлар Комила Содиқованинг фойдасига ҳал бўлди. Гўё, у коррупцияга қарши “курашувчи”лардан иборат коррупция занжирини узган, мутлақ ғалаба қилгандек эди. Лекин…

Ҳамма гап шу лекинда. Шунинг учун ҳам ишга эътибор бердик. Қўш паспорт, беш хотин, бунинг устига сохта ҳужжатлар билан хорижга беармон саёҳат, ноқонуний тадбиркорлик фаолияти билан бемалол шуғулланаётган амалдорнинг қўлининг узунлиги… Олий суднинг ҳал қилув қарорига шаҳар прокурорининг қўли билан протест киритиши, шаҳар фуқаролик суди раисининг ишни қайта кўриш ҳақидаги ажрими… буларнинг ҳаммаси коррупциявий занжирнинг ҳали ҳам метиндек мустаҳкамлигини кўрсатмайдими?!

Шиняевнинг саноқсиз қурбонлари, унинг зўровонлигидан зир қақшаган қанча-қанча комилаларнинг оҳи бир тараф, халқимиз тўлаган солиқлардан ана шундай қонунбузар кимсани боқаётганимиз, унга мамлакатимиз равнақи йўлидаги муҳим лавозимни топшириб қўйганимизнинг зарарини қоплаб бўлармикан? Гап шунда. Негадир бу нарсага кўпдан бери мамлакатимизнинг, миллатимизнинг равнақи, хавфсизлиги учун жавобгар бўлган расмий идоралар эътибор беришмаётир.

Агар эслатиш лозим бўлса, миршаббошининг қонунбузарликларини МХХ, Бош прокуратура, Ҳукумат раҳбарларига яна бир марта эслатайлик. Турли йилларда олинган СА 1757075, СА 1365713, СА 2272464 серияли сохта паспортлар текширилиши лозим. Ахир, уларнинг бири билан хорижга чиқилган, бири билан биржада хусусий фирма сотиб олинган. Ўзбекистон Вазирлар Маҳкамасининг Ислом Каримов томонидан имзоланган 06.03.1992 йилдаги 103-Қарорига зид равишда тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланилган. Яна қа-анча қонунбузарликлар амалга оширилган.

Бу қонунбузарликларни содир этган шахс мамлакатимизни коррупция балосидан қутқаришга қодирми? Ахлоқан шубҳали, қадами зулм ва қабоҳатдан иборат бу шахснинг ҳомийлари кимлар? Унинг қилмишлари устидан ёзилаётган хатларга жавоб бермаслик, жиноятларини хаспўлаш кимга керак? Қонунчилик кафолати бўлган прокуратура органлари унинг қилмишларига шерикми? Миллатимиз хавфсизлиги, юртимиз осойишталигига масъул хавфсизлик хизматлари қаёққа қарашяпти?

Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари “Эзгулик” жамияти Ўзбекистон Республикаси Бош прокуратураси, Ўзбекистон Республикаси Миллий Хавфсизлик Хизмати, Президент девони ҳамда Ички ишлар вазирлиги раҳбариятидан мазкур ҳолат бўйича изоҳ талаб қилади. Жамиятимиз фаоллари миршаббоши, унинг қилмиши, жабрдийдалар кўламини ўрганишда давом этади ва мавзуга қайтади.

Ўзбекистон инсон ҳуқуқлари “Эзгулик” жамияти

Жаҳонгир Муҳаммад׃ КАРИМОВНИНГ КАШФИЁТЛАРИ

TURONZAMIN — Thu, 13 Nov 2008 19:57:08 +0000

28.КАЛЛАГА КЕЛГАНИНИ ҚИЛИШ

Ўзбекистон сиёсатида юз берадиган воқеаларнинг ҳар бири битта латифадир. (Хабарлар оқимидан).

Каримов кашфиётлари борасида гап кетар экан, битта шахс шунча нарсани ўйлаб топса ва амалга оширса, демак унинг қобилиятига қойил қолиш керак, деганлар ҳам бўлиши аниқ. Бунинг устига ҳаммамиз “Тарихда шахснинг роли йўқ, шахсни муҳит етиштиради” каби назариялар таъсирида улғайганимизни ҳисобга олсак, бу савол янада бўртиб кўринади.

Иккинчи бир гуруҳ эса, ҳамма нарса Худодан, балки Каримов ҳам бу халқнинг бошига Худонинг юборган балосидур, айбни ўзимиздан ҳам излайлик, дейиши мумкин.

Яна бир тоифа эса, ҳар қандай одамнинг камчиликлари ва ютуқлари бор, Каримовга ҳам шу нуқтаи назардан қараш керак, дейиши мумкин. Нафақат дейиши мумкин, балки шундай саволларни тез-тез олиб ҳам тураман. Ана шунда олис бир қишлоқдаги отахон ёдимга тушади.

Бир кун Жомбой туманининг Ғўбдин адрлари этагидаги бир қишлоғига бордик. Қудуқ ёнида ўтирган кекса бир отахон кўзимизга хўжаи Хизирдек кўринди. Оппоқ соқоли кўксига тушган, сочлари ҳам қор каби оқ, эгнида ҳам оппоқ кийим. У қудуқ атрофига терилган харсанг тошлар устида ўтириб, биз келаётган томонга термулиб турарди. Биз сув ичиш баҳонасида отахоннинг ёнида ўтириб, бироз суҳбатлашдик. У бизнинг кимлигимизни сўрамади, аммо׃

-Шу янги пошшога бориб айтсангизлар, мана бу йўлни аспалт қилиб берса!,-деди.

-Отахон бу гапнинг пошшога нима дахли бор? Мана мен депутатман, ўзим шу ердаги раҳбарларга айтиб, йўлингизни асфалт қилиб бердираман,-дедим мен.

-Ҳе, болам, пошшо айтмаса, битмайди, амир пошшодан келиши керак!-деди отахон ўчакишиброқ.

-Ҳозир бошқа замон, мана кўрасиз, пошшо айтмаса ҳам битади,-дедим мен ҳам ўчакишган оҳангда.

Отахон менга қараб туриб жилмайди-да׃

-Сен келишинг билан таниган эдим. Биламан, сен бизнинг депутат эмас, сен нариги томонга қарайсан. Бизни депутат эса Келдиёр. У биз томонга келмайдиям, келгани билан ҳам барибир пошшонинг амри керак,-деди.

Дилимга гарчи бу томон менинг округимга кирмаса ҳам шу йўлни асфалт қилиб бердираман, деган ниятни туйдим-да, отахон билан хайр-хўш қила бошлагандим у׃

-Болам, пошшонинг йўлида юрларинг, бўлмаса ишларинг чатоқ бўлади, сен ҳозир дилинга мана шу йўлни асфалт қилишни туйдинг, аммо пошшо билиб қолса, ундан сўроқсиз қилингани учун бу йўлни бузиб ташлайди,-деди.

Ҳақиқатдан ҳам хўжаи Хизирга учрадим-ми, деб дилимдагини уқиб олганидан ҳайратланиб қолдим. Отахон эса, сўзида давом этди׃

-Агар бир қоззиқни тахтга қоқиб қўйса, ўшанга ҳам қулоқ солиш керак, унинг измидан чиқмаслик, арбоб билан ўйнашмаслик лозим!

Мана шу гап отахон хўжаи Хизир эмаслигини, аммо кўпни кўрган, ўзимининг жайдари отахонлардан бири эканлигини кўрсатди. Мен барибир ўша йўлни асфалт қилдирдим. Орадан анча ўтиб, йўлим ўша томонларга тушганда отахонни зиёрат қилдим ва ваъдамни бажарганимни эслатдим. Шунда у׃

-Каримоф бобога ҳам саломимни, ҳам раҳматимни айт. Агар унинг амри бўлмаса, бу иш битмасди,-деди.

-Отахон бу ишдан Каримоф бобонгизни хабари йўқ,-дедим мен.

-Ер остидан илон ўтса, унинг хабари бўлади, бу унинг сезгирлигидан эмас, агар тахтга битта болакайни миндириб қўйсанг, у ҳам сезади. Қулоқ, бурун, кўз уники эмас, тахтники. Тахт бу-эшак. Халачўпинг бўлса бас, ниқтадингми, кетаверади. Олдиндан чиққанга ҳанграйди, орқадан келганни тепади. Биз минг йиллардан бери ким бўлса ҳам тахтга минса, бас, қуллуқ қилганмиз. Бундан кейин ҳам омадини бериб, ким ҳам минса, Каримоф бободан қолишмайди…

Ўшанда отахон билан анча гаплашган ва барибир унинг фикри-қарашини зарра қадар ҳам ўзгартира олмаган эдим. Ахир кўп гап эшакка минган одамга ҳам боғлиқ! Эшакка минган одам шавқатсиз бўлса, эшагини ниқтайвериб қонталаш қилади, раҳмдил одам бўлса, эшагининг ҳолига ҳам қарайди. Гап мана шунда.

Аслида Каримовнинг кашфиётлари - бу Карримовнинг кирдикорлари. Кашфиёт бирдан каллага келиб қолган нарса.

Расулов деган физика ўқитувчимизнинг яхши кўрган гапи бор эди׃

-Нютон олма дарахтининг тагида ётганда, бошига битта олма келиб тушган, шунда унинг “Нега бу олма теппага қараб чиқиб кетмади-да пастга тушди?” деб ўйлагани Ернинг тортиш кучи деган оламшумул қонун яратилишига дебоча бўлган!

Каримов ҳам калласига келганини қилмоқда. Лекин бирортаси оламшумул кашфиёт даражасига етмади. Ҳаммаси кирдикорга айланди. Агар Нютоннинг ўрнига олма дарахтининг тагида бизнинг Каримов ётганда ва бошига олма тушиб кетганда, у албатта бошқа нарса-ўзига суиқасд қилингани ҳақида ўйлаган ва бу олмани эккан одамни зиндонга тиққан, дарахтни эса, қўпортириб ташлатган бўларди. Фарқ мана шунда.

Буни ҳаётда кўриб турибмиз.

Каримов машинасида кетаётганда бирдан машина икки томонида чинорлар экилган йўлга киради. Чинор барглари орасидан Қуёш нурлари липпиллай бошлайди. Хаёл суриб кетаётган Каримов бундан чўчиб тушади ваа барча чинорларни кесиб ташлаш керак, деган гап хаёлига келади. Бу унга кашфиётдек туюлади ва воқеани мажлисда айтиб беради. Ҳамма унинг топқирлигига қойил қолиб, бош қимирлатади, унинг кашфиётини маъқуллайди. Қарабсизки, нафақат Тошкентда, балки Самарқанд ва бошқа жойларда ҳам чинорлар нафақат кесилади, балки илдизи билан қўпориб ташланади.

Ёки, у бир кун ўйланиб қолади. Нега шунча йўқотганим билан мухолифларим кўпайиб бормоқда? А, ҳа, чет элликлар уларга пул бериб, уларнинг уруғини кўпайтирмоқда! Дарров калласига келган бу гапни мажлисда айтади. Эртасидан бошлаб, чет эллик ташкилотларнинг жангалига ўт кетади. Лекин мухолифлар сони камаймайди. Энди, рўйхат қилиб, банкларга бериш керак, дейди. Қарабсизки, рўйхат ҳам ҳозир…

Ўзбекистонда бутун ҳаёт мана шундай, бир кишининг калласига келгани билан давом этмоқда. Калла эса кашфиётлар қозони. Бир каллада минг хаёл деб бекорга айтмаймиз-да!

Сталин ҳақида эшитгандим׃ у кечаси уйқуси қочиши билан калласига ҳар турли хаёллар келар ва бирорта раҳбарга телефон қилар экан׃

-Нима қилаяпсан?

-Ухлаётган эдим, ўртоқ Бош қўмондон!

“Уруш пайтида ҳам ухлайдилар-ми?”

Шу билан ҳалиги раҳбарнинг иши битди.

Сталиннинг бу одатини эшитган бошқа раҳбарлар ухламасдан телефонга тикилиб ўтиришади. Бирдан биттасининг телефони жиринглайди ва у׃

-Ухламасдан, ишлаб ўтирибман,- деб жавоб беради.

“Ҳали сенми ухламаганини менга миннат қиладиган!”

У ҳам кетди.

Бошқаси׃

-Ҳам ухлаб, ҳам ишлаб ўтирибман, ўртоқ Сталин,-дейди.

“А, ҳа, демак, мени алдаяпти”.

Бугун Ўзбекистонда ҳам ана шунақа вазият. Ҳақиқатни айтсангиз ҳам балога қоласиз, айтмасангиз ҳам. Чунки эшакни минган одам калласига келганини қилади.

Ризо Обид: Кесилмаган нима қолди?

TURONZAMIN — Thu, 13 Nov 2008 19:45:11 +0000

Уч-тўрт кундан буён бир вақтлар машҳур бўлган тележурналист Дадахон Ёқубов қамоққа олингани ҳақидаги гаплар қайнай бошлади.Диктатура шунақа режимки у озгина адолат томон юз бурганни кесиб туради.

Бу ҳақдаги хабарлар билан таниша туриб ўтган даврларни бироз эсладим.
Мана масалан Сталин даврида қанчадан қанча ҳурфикрлилар кесилди.Номларини санаб адоғига етиб бўлмайди.Лекин Сталин қатағони кимларни кесди анча давр сир сақлаб кўпчиликка тарих яшириб келинди.

Ленинизм даврида эса қиз-жувонларнинг сочлари кесилди, кўйлаклари кесилди.Эркакча соч қўйган, калта кўйлак кийган аёллар зиёли аёллар вакиласи дея амалга миндирилди ва ҳакозо.Ва бугун ҳам айни ҳол давом этмоқда.

Мана энди Ўзбекистонда диктатура режими қанчадан-қанча кишиларни қурбон қилмоқда, яъни кесмоқда.Кесилмаган одам, нарса қолмади ҳисоб.Бу режимнинг бошида Ислом Каримов турибди дея айтиляпти.Бунга шубҳа йўқ.У кесишнинг бошлиғи.Лекин…

Лекин дегани ҳам бор.Каримовнинг кесиш машинаси жиҳозидай жинқарчалар ҳам кесиб ётибди.Сўзимни Дадахон Ёқубов деган тележурналист ҳибсга олингани ҳақида хабарлар тарқалгани тўғрисида бошлагандим ва яна ўша хабарга оид мулоҳаза билан якунламоқчиман.Айтмоқчиманки Каримовга қўшилиб айрим унинг югурдаклари ҳам кес-кесни бошлаб юборишгани яққол кўринмоқда.Улар бор тарихни кесишмоқчи.Масалан, ўша Дадахон Ёқубов ҳибсга олингани ҳақидаги хабарга илова қилинган суратда мухлисларга дастхат ёзаётган таниқли адиб ва сиёсат арбоби Жаҳонгир Муҳаммаднинг сурати кесиб олинган.

Бу ҳолга қараб туриб, буларнинг Сталин, Каримов ёки умуман диктаторлардан фарқи йўқку деган хулосага келдим.Ҳа, майли кесиб олмаганингиз яна нима қолди ўзи?Уни ҳам кесиб олинг қўлингиздан келса деб қўйдим.Бошқа нима ҳам дейсиз.

Кўриб турганингиз ўша кесилган суратнинг кесилмаган асли.Суратда:Жаҳонгир Муҳаммад, Дадахон Ёқубов мухлисларга дастхат беришмоқда.

Zamondosh saytidan.

Илова׃ Аслида бу тарихий сурат бизнинг сайтимизга оид бўлиб, бизнинг рухсатимиз бўлмасдан уни бошқа жойда чоп этиш ёки бузиш ўғирлик ҳисобланиб, бу ҳаракат қонунларга хилофдир. Бу сафар қонунни бузувчилар сафига диктатура режимининг ашаддий курашчиси Жаҳонгир Муҳаммадга цензура қўйган “Озодлик” радиоси ҳам қўшилди.

Ғафур ЙЎЛДОШЕВ: ИСЛОМ КАРИМОВ ТУШИНГИЗГА КИРСА НИМА КИЛАРДИНГИЗ?

TURONZAMIN — Thu, 13 Nov 2008 12:35:08 +0000

Тушимга Ислом Каримов кирибди. Уни фақат телевизорда, газета ҳамда интернетдаги суратлардагина кўрганман холос, яқиндан ҳеч қачон кўрмаганман. Худойимдан сўрайман, бундан кейин ҳам Ислом Каримов билан илойим учраштирмасин. Иложи бўлса тушимда ҳам у билан учрашишни истамасдим, бироқ туш бизнинг ихтиёримизда эмас. Хуллас, тушимда Ислом Каримов билан бир хонада, якка - ёлғизмиз. У нималарнидир тинмай гапиряпти. Мен эса бирдан сергакландим ва атрофда ҳеч ким йўқлигидан тезроқ фойдаланишим керак деган хаёл лоп этиб келди.

Ён-веримга қарадим. Телефонлар, кулдон, стуллар… уриб ё санчиб одам ўлдирадиган тузукроқ нарса кўзга илинмади. Шунда, беихтиёр қайсидир фильмдаги тасвирни эсладим ва Ислом Каримовнинг бўйинидаги йўғон қон томирини тишлаб, узиб юборишим керак, бор кучим билан қаттиқ тишласам у типирчилаб жон таслим қилади деб ўйладим. Вена томирини мўлжаллаб, энди ирғимоқчи бўлаётганимда бирданига атроф ғала-ғовурга тўлди ва қаердандир лўли хотинлар пайдо бўлди. Лўлилар мени енгимдан тортиб, елкаларимдан итаришни бошлаб жанжал чиқаришга уринишаркан семиз Рустам Иноятов билан яна бир гуруҳ Каримовнинг ҳамтовоқ жиноятдошлари кўринди. Улар “бопладикми!” – деб тиржайишди. Шу жойда чўчиб уйғониб кетдим.

Аслида умрим бино бўлиб, одам ўлдириш тугул чумчуқ ёки товуқ ҳам сўймаганман. Мабода бирор танишимиз парранда сўяётганида иштирок этган бўлсам ҳам доим четга қараб турардим. Шунинг учун тушимда одамни жонига қасд қилаётганим аввалига ғалатироқ туюлди. Тушнинг таъбирини яхшиликка бўлишини худойимдан сўрадим. Айни дамда ўзимни инсофга чорлашимга қарши ўзлигимда ғайриихтиёрий бир сезги уйғонди. Ич-ичимдан сездимки, нафақат тушимда, балки ўнгимда бўлганида ҳам Ислом Каримовни ўлдиришига ҳаракат қилардим.

Бунинг сабаблари:

Аввало, Андижонда онам касал ётганида ва 2006 йили оламдан ўтганида уйга бора олмадим. 2005 йил ИИВ вазири Баходир Матлюбовнинг “Озодлик” радиоси президентига ёзишича, мен – Турғунбек тахаллуси билан радиога материал тайёрлаган Ғафур Йўлдошев, Андижон воқеалари пайтида, вилоят театри ва кино-театри биноларини милиционерлар ёқди деб ёлғон информация тарқатган эмишман. Аслида материалда одамларнинг овозлари бор ва у ҳозир ҳам архивда турибди. Шу хат оқибати ва яна бошқа сабаблар борлиги учун радио раҳбарияти мени хавфсизлигим борасидан Андижонга боришимга рухсат беришмади. Лекин шундай бўлса ҳам борардим, аммо онамнинг касали жиддий эканини қариндошлар ўшанда айтишмаганди. Қолаверса, онам раҳматли ҳам умрининг охирги кунлари: “ўғлимга узилганимни бирор ойдан кейин айтинглар, тағин келиб юрмасин, кўнглим сезаяпти қамаб қўйишади,” – деган экан. Мен буларнинг ҳаммасига Ислом Каримовни айбдор деб биламан. Боиси Ислом Каримовнинг одамлари фақат у чизган чизиқдан юришади ва унинг гапига, кўрсатмасига асосан биз журналистларни жиноятчига чиқаришган, бизни Ватанимиздан қувғин қилишди.

Иккинчи сабаб эса: Андижонда ўқ отар қуроллардан одамларни оттиришга буйруқ бергани учун Ислом Каримовни айбдор санайман. Гарчи Бобур майдонида, Чўлпон кўчаларида менинг яқинларимдан, қондошларимдан бирови отилмаган эса-да.

Учинчиси: Ислом Каримов Ўзбекистон халқига муттасил ёмонлик келтирди ва келтирмоқда. Айни қахратон қишда одамлар қоқ бетонли уйларда газсиз, электрсиз ўтиришибди. Ислом Каримов эса захирадаги газни эмас, аҳолига тақсимланаётган газни чет элларга сотиб, бойлик орттирмоқда. Оддий нонга пули йўқ оилаларни; ойлаб гўшт емаётганларни; мардикорликда ҳор-зор бўлаётганларини; суд залларида инсоний қиммати бир чақага арзимай умри хазон кетаётганларнинг қанча-қанчасини мухбирлик касби боис одамлар орасида юриб, кўриб юрагим эзилган. Нонга тўймаётган гўдаклар; бетон уйда қиш кунлари силга чалинаётган одамлар; ноҳақдан қамалиб, ҳўрланаётганлар ҳаққи-ҳурмати мен Ислом Каримовни айбдор санайман!

Ҳозир қамоқда жабрланаётган ўзим шахсан таниган инсонлар Мамадали ака Махмудов, Юсуф Жума, Исролжон ака Холдоров, Аъзамжон ака Турғунов, Солижон Абдураҳмонов, Андижон бозорида мусиқа магнит ленталарини сотиб, оиласини тебратувчи Абдулхамид акалар …ҳўҳ-ҳўв! Бу рўйҳатни истаганча давом эттириш мумкин! Шу ноҳақдан қамалган инсонларнинг хуни учун ҳам мавриди бўлганида мен Ислом Каримовнинг кекирдагини тишим билан узиб юборардим!

Бу гапларни ёзаяпман-у, одамга доимий алам қиладиган бир ҳолат дилимни ўртаб, ғашимга тегаяпти. Агар оддий одамлар президентликни ўзлаштириб олган маддох-аферистдан тўйдик, уни ўлдириш керак дейишса, ўша Евросоюзи ҳам, Америкаси ҳам оддий инсонларни террористга чиқаришади. Ислом Каримов ўзининг аскарларини тиш-тирноғигача қуроллантириб, тинч аҳолини отса – ғарбдагилар уни жаллодга чиқармайди, маданийчасига юмшоқроқ қилиб диктатор деб аташади ва “мулоқот йўлини излаяпмиз”дан нарёғига ўта олмайди.

Бу гапларни ёзаяпман-у, фикрларим бир томонлама эмасми деган хадикли ўй гоҳида узоқдаги шуъла мисол ялт этиб қўяди. Ёдимда бор, 2005 йили “Озодлик” радиосининг “Қурултой” эшиттиришида Жаҳонгир Муҳаммад Ислом Каримов ҳақида нимадир деганида Исмат Хушев, “Ислом ака ҳақида унчалик кескин гапирмаслик керак, Ислом акани ҳам яхши ишлари бор,” деган эди. Шунда Жаҳонгир Муҳаммад, келинг, ўша яхши ишларини сананг, унинг ортида нима борлигини мен сизга ҳозироқ айтиб бераман деганини эслайман. Ўшанда Исмат Хушев “Ислом ака”сининг хайрли ишларидан лоақал биронтасини санаб беролмаганди.

Шу ўринда масалани дангал қўядиган бўлсак: бугунги кунда Ислом Каримовни ёқтирганлар ва ёқтирмаганлар неча фоизни ташкил этади? Ўзбекистонликларнинг ва чет элда яшаётган миллатдошларимизнинг неча фоизи лоақал тушида бўлса-да Ислом Каримовни ўлдиришга тайёр?

Ўрни келди, яна бир гапни айтай, фақат ўзимга душман орттирмаслик мақсадида мисол келтирмоқчи бўлганим – шахснинг исми-шарифини маъзур тутасиз сир сақласам. Тасаввур учун изоҳ: ўша шахс ҳозир чет элда, биз каби қувғинда яшайди. Бир пайтлар Ислом Каримов гуруҳида анчайин йирик ишларда ишлаган, давру-даврон сурган ва кейинчалик қамалиб, охир-оқибат шу Америка қитъасидан бошпана топган. Ўтган йили, янги йил арафасида бир танишимиз қўнғироқ қилиб, сизни зўр одам билан гаплаштириб қўяман деб қолди ва бироздан кейин телефон дастагидан таниш овоз – ўша, мен исмини сир тутаётган шахснинг овози эшитилди. Сўрашдик. Шу куйи ё ўн беш минут ёки ярим соат гаплашдик. Асосий вақтнинг 95 фоизида у гапирди. Қочқинликка келиб жуда ёмон кунларни кўрганини, хатто бир сафар баланд бино қурилишида ишлаётганида тепадан қулаб кетишига сал қолганини йиғламсираб айтиб берди. Мен бу гаплардан ўзимча хулоса чиқариб, демак, бу Ислом Каримовни жуда ёмон кўрса керак? Ахир катта лавозимларда ишлаган жойидан махрум қилиб, қаматди, эндиликда бола-чақаси билан ватандан узоқда юрибди, бунга асосан Ислом Каримов сабабчи-ку, – деган хаёлга бордим. Лекин хато ўйлаган эканман, кунларнинг бирида яқин танишларимиздан бири: “…ўша шахсга Ўзбекистон СНБси пул берган экан, оиласи Ўзбекистонга бориб келибди, менга буни ўзи айтди,”– деди. Мен бунга ишонмадим. Лекин кейинроқ бошқа иккинчи танишимиз ҳам айнан юқоридаги гапни такрорлади. Наҳотки шу рост бўлса, деб ўйланиб юрганимда, биринчи ва иккинчи одамларни мутлақо танимайдиган учинчи киши: “…у шахс менга Ўзбекистон билан алоқани тиклаб олдим деяпти,” – деди. Ниҳоят тўртинчи одам – Торонто шаҳридан самолётда 5-6 соат олисда жойлашган Ванкуверда яшайдиган яна бир танишимиз ҳам ўша шахс ҳақида гапириб, “…бизнинг Ванкуверга келиб, бир-иккита йигитлар билан учрашиб, отани(Ислом Каримовни) ёмонламанглар, яқинда ҳаммамиз қайтамиз, яхши жойлардан иш беради, деб кетибди,” – деди. Қисқаси тўрт кишидан, уларнинг орасида мени алдамаслигига ишонган кишилардан ўша шахс ҳақида деярли бир ҳил мазмундаги гапларни эшитдим. Шу тахлит, мен бу шахснинг ўз қадрига бўлган ўзлигини тушунмадим. Ислом Каримов билан унинг жинояткор гуруҳи бошига ит кунларини солган бўлса-ю, энди у бир имо билан “Ислом ака” дея жаллоднинг этагини ўпишга тайёр турса?! Қолаверса, яна бошқа манбаларнинг айтишига қараганда, ўша шахс кетини кўрсатиб мақтанган ҳам экан, “каттанинг тепкисини еганмиз, орқамизни табаррук қилиб қўйган,” деб.

Эҳтимол, шундай инсонлар орамизда борлиги учун Ислом Каримов даврини суриб юргандир?! Эҳтимол, Ислом Каримовни лоақал тушимда кўрганимда ҳам кекирдагини тишлаб узардим дегувчи миллатдошлар орамизда камлиги боис биз бугун шундай кунларга қолгандирмиз?!

Ўз вақтида Ислом Каримов машҳур шоир-ёзувчилардан тортиб эл севган хонандалар-у, дин пешволаригача – хуллас кўпчиликни ёнида олиб юриб, аҳоли орасида ўзига обрў орттиришга ҳаракат қилди ва кейинчалик ишлатиб бўлинган латта каби ахлатга ташлаб юборди. Ҳа, айнан!

Даҳшатли мисоллардан яна бирини келтирсам, эл севган машҳур қўшиқчини Ислом Каримов ўзига яқинлаштирди, хаж сафарларига олиб борди ва …охир-оқибат, (мен ишончли манбадан эшитганим) тан соқчиларига айтиб машҳур қўшиқчини қўлини қайриттириб кетига тепганича саройдан қувғин қилди. Лекин минг афсуски, машҳур қўшиқчи шундайин шармандаликдан кейин ҳам Ислом Каримовга ён босди: Андижон қирғинбаротида ёмғирдай ёғилган ўқлардан жони омон қолганлар Қирғизистонга қочиб ўтганида, ўша – Ислом Каримов кетига тепган машҳур қўшиқчи қочқинларни ортга қайтариш учун Қорасувга борганини “Фарғона.ру” интернет сайтида ўқидим. Демак, кетига тепилган бундай машҳурлар Ислом Каримов тушига кирса мени яна саройга қайтаринг дея пойига тиз чўкиб ялинса керак-да?! Менимча, халқ тақдири улар учун ўзининг икки тангага арзимайдиган ўзлигидан қиммат эмас!

Хўп, бугунги кунда Ислом Каримов хизматини бажараётганлар ва бажаришга тайёрлар-у, аксинча ёқтирмаганлар неча фоизни ташкил этади? Лоақал тушида бўлса-да, жаллоднинг вена томирини тиши билан узишга тайёрлар кўпчиликми?

Шу ерда мавзунинг охирати кўрингандай туюлди ва ёзганларимизга сўнгги нуқтани қўймасдан бир-икки танишларга кўрсатдим. Аввало танишлардан икки киши вампирлар, яъни одам қонини ичувчиларни эслаганини ёзишибди. Бироқ мен бу ўринда бутунлай бошқа бир фильмдаги қасд олувчи одамнинг ҳолати борасида гапирган эдим. Европада яшаётган дўстимиз эса, “Мен Каримовни халқ Суд қилиши лозим деб ҳисоблайман. Худди Саддамдай, худди Милошевичдай…” деди. Америкада яшаётган дўстимиз: “Мен Каримовни ашаддий душманиман, лекин, биласизми, Каримовни шундоқ ҳам умри тугаб бораяпти. Озроқ чиданг, жуда оз қолди. Бу мақолани шу тарзда эълон килсангиз ҳар ким ҳар ҳил қабул қилади. Ҳеч бўлмаса тушни ўзгартиринг…“ дея маслаҳатлар ёзди. Учинчи танишимиз эса, “Ҳаммаси зўр! Мақоланинг остига Каримовни ўлдиришга биринчи турганлардан дея менинг ҳам имзоимни қўйиб қўйсангиз,” деб илтимос қилди. Хуллас билдимки Ислом Каримов сиёсатидан жабрланганларнинг учтасидан биттаси ғаддорга қасддор. Аксинча кимлардир худойимдан Ислом Каримовнинг ўлимини тилаш билан кифояланмоқда. Гарчи уларнинг яқинларидан бирови қамоқхонада итдан баттар кун кўриб, нафақат ўтаётган кунларни, балки секундларни-да ғанимат билиб ётган бўлса ҳам. Бошқа бировлар эса ўзингизга душман орттириб нима қиласиз, шу мақоладан кечиб қўяверинг дейди.

Мавзудаги охирги гапим: юрагимда борини айтдим. “Ошинг халол бўлса кўчада ич,” деганларидай, Ислом Каримов каби мен одам ўлдирганим ёки ўлдиришга буюруқ берганим йўқ. Қўлимга қурол беришган тақдирда ҳам чолларни, кампирларни, хомиладор аёлларни-ю, болаларни отолмайман! Гарчи улар Ислом Каримовнинг уруғ-аймоғи бўлган тақдирда ҳам! Лекин бу деганим Ислом Каримовга қарши қурол кўтаришни истамайман деганим эмас!

Ғафур ЙЎЛДОШЕВ,
Канада.
www.munosabat.com

Жаҳонгир Муҳаммад׃ КАРИМОВНИНГ КАШФИЁТЛАРИ

TURONZAMIN — Wed, 12 Nov 2008 21:19:21 +0000

27. ИҲОТАЛАШ

Ўзбекистонда режимга мухолиф бўлганлар жамиятдан ажратиб қўйиладилар. (Хабарлар оқимидан).

Бир кун Тошбўри Қиличев телефон қилди׃

-Эртага Раҳматулла Абдуллаевич келяптилар, вақтингиз бўлса, сиз ҳам Советободга келинг, у киши сизни ҳам таклиф қилишимни айтдилар,-деди.

Советобод ҳозирги Нуробод тумани. Тошбўри ака шу районда биринчи котиб эди. Кейин Самарқанд вилоят ижроия қўмитасининг раиси бўлди. Хокисор, камтар ва самимий одам эди. Доим юзи кулиб турарди. Адабиёт унинг иккинчи ҳаёти эди. Шунинг учун ҳам журналистлар, адибларни жуда ҳурмат қилар ва вақтининг аксар қисмини улар билан ўтказишга интиларди. Туй қилганда давранинг тўрида партия арбоблари эмас, Ўзбекистоннинг деярли барча ёзувчи-шоирлари ўтирганди.

Раҳматулла Абдуллаев эса, Самарқанд туманида биринчи котиб бўлган ва кейин Мева-сабзавотчилик вазири эди. Раҳматулла акани 1980 йиллардан бери танирдим. Тошбўри ака ҳам буни биларди ва балки шунинг учун мени ҳам таклиф қилмоқда, деб ўйладим. Айни пайтда Советобод тумани чўл жойда ва асосан чорвачилик ҳамда дон маҳсулотлари етиштиришга ихтисослашган туман бўлиб, Мева-сабзавотчилик вазирининг бу жойда нима иши борлигини ҳам тушунмадим.

Кейин билсам, Тошбўри ака чўлда бир совхозни сабзавот ҳамда полизчиликка ихтисослаштирмоқчи бўлиб, вазирни таклиф қилган экан. Шу боис мен “Совет Ўзбекистони” газетасининг вилоят бўйича мухбири бўлганим учун янгиликни ёйиш мақсадида таклиф этган бўлса керак, деб ўйладим. Аммо бу ҳали режа эканлигини айтиб, бу ҳақда ёзмай туришимни илтимос қилди.

Гап шундаки, бир кун баҳслашганимизда Раҳматулла ака мендан׃

-Иҳота дарахтини кўрганмисиз?-деб сўраган ва мен׃

-Йўқ,-деган эканман. У киши менга ана шу иҳота дарахтларини кўрсатишни дилига туйган экан.

Советободда Тошбўри ака айтган совхозга яқинлашганимизда бир жойда тўхтадик ва Раҳматилла ака менга׃

-Жаҳонгирбек, мана шу иҳота дарахти,- бўлади деди.

Гапнинг давомини Тошбўри ака илиб кетди׃

-Аслида “иҳота”, “иҳоталаш” дегани атрофни ўраб олиш дегани. Мана бу дарахтларнинг эса илдизи ер тагига кириб кетади ва қидириб қидириб ўзига сув топади. Чўлу биёбонда ўсаверади. Асосан гармсел, шамолдан тўсиш учун экилади. Биз аввал бу атрофни ўраб олдик, мана энди полиз қилмоқчимиз, халқимизнинг дастурхонидаги қуруқ ноннинг ёнига бошқа нарса ҳам қўшилсин…

Ўзбекистон мустақил бўлгандан кейин ким режимга, Каримов сиёсатига қарши бўлса, жамиятдан ажратиб, иҳоталаб қўйиш тажрибаси қўлланила бошланди.

Бунда биринчи галда ишингиз кўз остига олинади. Сизни бу ишдан четлаштиришади. Иккинчи галда доим назорат остида бўласиз. Атрофингизга кўринмас “иҳота дарахтлари” экиб ташланади. Учинчи галда йилда бир неча марта ҳар нарсани баҳона қилиб, уйингизда тинтув ўтказишади. Агар мухолифат мажлисларида ёки бошқа тадбирларида кўзга ташланиб қолсангиз, иҳота чегарасини бузганингиз учун жазоланасиз. Уйдан ҳар бало чиқиши мумкин.

1992 йилда Президентнинг шахсан ўзи иҳоталаниши керак бўлган шахслар рўйхатини қилди. Ўша йилнинг охирларида Каримов қўл остидаги рўйхат бўйича ҳар куни “Фалончи қаерда, нима билан шуғулланаяпти?” деб сўраб турганини эшитгандим. Кейин бу рўйхатнинг нусхасини бош ёрдамчи Равил Қодировда кўрдим. Чунки у мендан ҳар куни қаерда эканлигимни суриштирарди. Бир куни Девонга бориб, у билан тортишиб қолдим. Охири у “Мана, ака, мажбурман” деб қўлидаги рўйхатни кўрсатди ва “Буни кўрсатганимни билсалар, бошим кетади”, деб айтди. У асли Мирсаидовнинг одами бўлгани учун ҳали ҳам Каримовга нисбатан совуқроқ эди. Акс тақдирда калласидан ажралса ҳам кўрсатмаслиги аниқ.

Бир неча йил Каримовнинг қаватида бўлган ва ҳозир АҚШга келиб сиёсий бошпана олиш умидида юрган бир киши ўша рўйхатнинг нусхасини яқинда менга юборди. Рўйхат рус тилида тайёрланган ва алфабет бўйича тузилгани учун асл ҳолатини бузмадим.

1.Абидов Ядгар

2.Атаджанов Палван

3.Ахунов Пулат

4.Бурханов Ринат

5.Джураев Мурад

6.Инаятова Василя

7.Исхаков Файзулла

8.Ишназаров Хамза

9.Йигиталиев Садикджан

10.Кабилов Мели
11.Кадиров Бахтияр

12.Каримов Шади

13.Каримов Алим

14.Куканов Самандар

15.Кучкаров Алиджан,
16.Мадаминов Салай

17.Маматов Джахангир

18.Маматова Айгул

19.Мирсаидов Шукрулла

20.Мухтаров Ахмаджан
21.Назаров Абид

22.Назиров Раджаб

23.Нусратов Шухрат
24.Пулатов Абдуманнап

25.Пулатов Абдурахим

26.Рузимурадов Шаврук
27.Саидов Насрулла

28.Туляганова Тайиба

29.Турсунов Инамжон

30.Умарова Мукаддам
31.Усманов Анвар

32.Утаев Абдулла
33.Файзиев Имам
34.Хасанов Дадахон

35.Юлдашев Тахир

36.Яквалхаджаев Фуркат

Бу ерда Каримов ўзи бевосита таниган ёки билган, ўзи шубҳа қилган мухолифларинигина рўйхатга киритган. Худди шу тартибда вилоятларда ҳокимларнинг ҳам ўз рўйхатини туздирган. Кейин ҳаммасини бирлаштириб ИИВ ва МХХ назоратига олдирган. Шу зайл бутун мухолифлар чор атрофдан иҳоталаб қўйилган.

21 нафари халқ депутатлари бўлган юқоридаги рўйхатда исми келтирилган собиқ Ўзбекистон халқ ноиби Насрулло Саидовнинг бир мақоласидан олинган мана бу парча эса, иҳоталаш сиёсатининг давомийлигини кўрсатади.

“1990 йилдан хозиргача тинмай мендан сўрашади, сўроққа тутишади… 1993-1994 йилларда мен бошлиқ бўлган қурилиш ташкилоти (ПМК)ни 1 йилу 2 ой мобайнида тафтиш қилишди. Катта бир қурилиш ташкилоти раҳбарининг ўт билан ўйнашиб, мухолифатга ўтишида бир сир бор, деб уйлади улар. Тафтиш давомида топилган нарса шу бўлдики, ташкилотнинг 250 ишчисининг ҳаммаси “Эрк”ка кирган, уларнинг ҳаммаси ташкилот ҳисобидан “Эрк” газетасига обуна қилинган. Тергов иши енгил жазо билан чегараланди, чунки оғирлари ҳали олдинда эди.

1994 йил 20 февраль (туғилган куним) ярим тунда уйга 20 га якин милиция ходими бостириб келди. Қўлида Вобкент туман прокурори У.Ҳамидовнинг санкцияси, “Эрк” газетасини излаб, тинтув ўтказилармиш. Тинтув эрта тонггача давом этди, аммо газета топилмади. Бирок 5 гўдагим ётадиган, болалар хонасидаги шкафдан, қизчаларимни кийимлари орасидан жанговор граната “топилди” (2006 йил, 21 Сентябр, www.uzbekcongress.org).

Худди ана шу манзара барча мухолифатчиларнинг бошига келди ва келмоқда. Бугун режимга мухолиф бўлганлар иқтисодий жиҳатдан жуда қийин шароитларда яшаётганлари ҳам ана шундан.

2006

www.jahonnoma.com

Суратда׃ Муаллиф ва Тошбўри Қиличев. (Бу 1990 йилда олинган тарихий сурат Жаҳонгир Маматовга оид).

Оч баччағар, қоч баччағар!

TURONZAMIN — Wed, 12 Nov 2008 11:47:27 +0000

Замонлар, маконлар айланаверади, насллар, фасллар алмашаверади, лекин бандаси тушмагур ўша-ўша …

Ҳозир йўловчилар учун асосий транспорт воситаси Дамас. Хусусий киракаш йўловчини хоҳласа уловига миндиради, хоҳламаса ёки башараси ёқмаса миндирмаслиги ҳам мумкин.

Ишга отланиб, одатдагидай “Дамас”га чиқдим. Киракаш доимий ашуласини бошлади.

-Яна газ қимматлашибди, бунча нархини кўтариб нима қилишади, ўзи кўтар-кўтарлар ҳамманинг жонига теккан. Кира ҳақини кўтарсак, халқ норози бўлади.

-Жонга тегди, жонга тегди,-чувиллашди йўловчилар.

-Бу йил эрта салқин тушаяпти, эрта қишга ўтин ғамлаб қўймасак, газ йўқ, бир артист айтганидай, газини фалон жойга бериб тезак тутатган ўзбегим, бўлаяпти бу ёғи,-гап қўшди телпаги туллаб бир томонининг яғири чиқиб қолган кўсанамо киши.

-Газ йўқ, газ йўқ,-бир овоздан такрорлади оломон.

-Бозорни айтмайсизми-бозорни,-қулоғим остида шанғиллади бир ярим кишининг ўрнини эгаллаб олган юзи рапидадай хотин.-Ҳамма нарса заҳардан қиммат. 50 минг олиб чиқсанг, сумканг ярим бўлмайди.

-Бўлмайди, бўлмайди,-маъқуллашди ҳаммаси.

-Халқаро террорчилар ҳеч кимга кун бермай қўйди,-юзининг чандиғи ариқча бўлиб бўйнининг ичига кириб кетган лўлибашара барзанги ғўнғиллади.-Ҳамма қимматчилик ана шундан. Илгари мўл-кўлчилик эди, ҳамманинг чўнтагида пули бўларди, ҳозир кимнинг қаппайиб турган киссасига қарасанг, ё сетка, ё семичка бўлади…

Йўловчилар сергакланиб чўнтакларини пайпаслаб олишди.

-Пул қайда дейсан жиян,-гапга қўшилди шопмўйлов киши қўлидаги сеткани қаттиқроқ чангаллаб.-Ҳозир одамлар нонга зўрға пул топаяпти, чўнтагида пул олиб юрармиди.

-Пул йўқ, пул йўқ,-аюҳаннос солди ҳамма.-Пул бўлганда таксида кетар эдик.

-Нега пул йўқ, пул бор,-деди барзанги шопмўйловни кўзи билан сузиб. Шопмўйловнинг ранги оқариб, сеткасини баттарроқ чангаллаб олди.-Барзанги рапида юз хотинга, кейин туллактелпакка назар ташлаб, башарамнинг рўбарўсига келиб тўхтади:-Банкда.

-Банкдаги пул газзагимга дори бўлармиди, ана, Вестер юрмон деган банкка ўғлим Россиядан пул юборган экан, икки ҳафтадан буён ололмайман,-деди рапида юз.-Пулни нимага ишлатиш кераклигини ёзмаган экан, энди орқага қайтариб юборишармиш.

-Ҳамма айб ўзимизда,-деди шу пайтгача гап қўшмай, кўзи ўйнаб ўтирган тепакал, башанг кийинган гластикли киши.-У йўқ, бу йўқ, деб нолиганимиз-нолиган, ҳар хил миш-мишларга ишонамиз, қўшиб-чатиб бошқаларга етказамиз, ундан кейин тепада ўтирганларни айбдор қиламиз. Қани, кимнинг куни ўтмай қолаяпти? Ҳамманинг уйида бир бурда нони, оби-ёвғони бор, худога шукур қилиш керак…

Йўловчилар бирдан жим бўлиб қолишди.

-Мана, ҳамма нарсанинг нархи кўтарилиб кетаяпти, бундай яшаб бўлмайди, деймиз, тўйларни қаранг қанчалик кўпайиб кетганини. Соч тўйи, ёш тўйи, мучал тўйи, ақиқа, суннат, никоҳ, чарлар… э, сон-саноғига етиб бўлмайди. Тўйхонага кирсанг, дастурхон тўкинлигидан ёрилиб кетай, дейди. Одамлар буниси камлик қилганидай ҳатто фотиҳа тўйларни, гаштакларини ҳам ресторанларда қилишаяпти. Яна нима керак? Қачон бундай замон бўлган?

Йўловчилар келишиб олишгандай бирданига:

-Тўғри-тўғри,-дея аюҳаннос солишди.-Бундай замон бўлмаган!

-Бўлмайди ҳам!-давом этди тепакал.-Қимматчилик, қимматчилик деймиз, ойлик маошлар неча марталаб оширилди.-Тепакал менга синовчан қаради:-Мана сизнинг маошингиз қанча?-Мен ҳар эҳтимолга қарши унга қараб елкамни қисдим.-Ҳа, айтмайсиз, лекин камида етмиш оласиз. Ундан ташқари кунлик тушумингиз бор!

Ҳамма гув этиб менга қаради. Айниқса барзангининг қараши вужудимни пармалаб ташлади. У “Шунча ойлик олар экансан, нега чўнтагингда пул олиб юрмайсан, номард!” деётгандай эди гўё.

-Йўғ-э, унчаликмас,-дедим кўзимни қаёққа қочиришни билмай ва “Ё тавба, тўртта идорада қоровул бўлиб ишлашимни қаёқдан билар экан?” деган савол хаёлимдан ўтди.

-Бунинг аҳамияти йўқ,-давом этди тепакал гластигини тўғрилаб.-Мана мен илгари юз сўм ойлик олар эдим. Ўшанда автобус паттаси ўн тийин эди. Ҳозир-чи? Маошим юз минг бўлган, автобус кира ҳақи шунга яраша юз сўм. Ношукурчилик ҳам эви билан-да!

-Эви билан, эви билан,-дея бақиришди йўловчилар.

-Пул йўқ, пул йўқ, деймиз, мана жияним иккита қизини имтиҳонга бир кун қолганда милён билан ўқишга жойлаб қўйди акушерликка,-деди духтурга ўхшаб кетадиган, морзе ҳарфларини тераётгандай бармоқларини ўриндиқ суянчиқларида тинимсиз ўйнатиб турган киши.-Пулини шахсан ўзим олиб бориб бердим. Ўзини бирга олиб борсам бўларкан, энди 200 ини уриб қолгансан, деб мендан гумон қилиб юрибди…

-Фақат ишёқмас замондан нолийди,-деди тепакал омин, дегандай гапини якунлаб.-Қимирлаган кишига худонинг ўзи бераверади.

-Бераверади, бераверади,-шовқин солди ҳамма бир-бирига гал бермай кекирдагини чўзиб.

-Сиз нима дейсиз?-тепакал дабдурустдан менга ҳужумга ўтди.-Боядан буён разм солиб ўтирибман, ҳамма гапираяпти, сиз чурқ этганингиз йўқ.

“Оббо, нега бу менга канадай ёпишиб олди,-ўйладим хунобим чиқиб.-Мен унчалик бой эмасманки, чурқ этиб оғиз очсам, унчалик камбағал ҳам эмасманки, замондан нолийдиган бўлсам…”

-Сиз ҳам бундай яшаб бўлмайди, деб ўйлайсизми,-қаёқдан менга осилиб олди бу тепакал.-Бизда қимматчилик борми?-Мен кўмак кутиб, жавдираб атрофдагиларга қарадим.

-Бизда ҳамма нарса бор,-бақирди туллак телпак.-Йўқ бўлса, топамиз!

-Топамиз, топамиз,-гувиллади йўловчилар.-Анча енгил тортдим. Дамас манзилга келиб тўхтади. Ҳали ҳам кўзини узмай менга тикилиб турган тепакалга қараб елкамни қисдим-да йўловчиларга қўшилиб ура қочдим. Шуни айтадилар-да׃ Оч баччағар, қоч баччағар!

Н.Самарқандий.