<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?><!-- generator="wordpress.com" -->
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	>

<channel>
	<title>लेख &amp;laquo; WordPress.com Tag Feed</title>
	<link>http://wordpress.com/tag/लेख/</link>
	<description>Feed of posts on WordPress.com tagged "लेख"</description>
	<pubDate>Sat, 10 May 2008 22:14:53 +0000</pubDate>

	<generator>http://wordpress.com/tags/</generator>
	<language>en</language>

<item>
<title><![CDATA[टुहुरा दिलुले जनकपुरमा पुरै परिवार पाए!]]></title>
<link>http://kathamithosarangiko.wordpress.com/?p=33</link>
<pubDate>Sun, 06 Apr 2008 10:26:04 +0000</pubDate>
<dc:creator>kathamithosarangiko</dc:creator>
<guid>http://kathamithosarangiko.wordpress.com/?p=33</guid>
<description><![CDATA[
बीबीसी वर्ल्ड सर्भिष ट्रष्टद्धारा उ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"><a href="http://kathamithosarangiko.files.wordpress.com/2008/04/from-left-sukindar-and-dilu-after-they-exchanged-gift-with-pandit2.jpg"><img class="aligncenter size-medium wp-image-39" src="http://kathamithosarangiko.wordpress.com/files/2008/04/from-left-sukindar-and-dilu-after-they-exchanged-gift-with-pandit2.jpg?w=400" alt="" width="400" height="265" /></a></span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">बीबीसी वर्ल्ड सर्भिष ट्रष्टद्धारा उत्पादित रेडियो नाटक श्रृङ्खला <strong>कथा मिठो सारङ्गीको</strong>का दुइ प्रमुख पात्र दिलु गन्धर्ब</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;"> (</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">प्रकाश गन्धर्ब</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">)</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> र सुकिन्दर गुप्ता</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;"> (</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">उज्जवल मिश्र</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">)</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> आज मितेरी साइनोमा बाँधिएका छन्।यो साइनो नाटकको कथामा मात्र सिमित रहेन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">, </span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"><span> </span>उनीहरु वास्तविक जीवनमै पनि मित भएका छन।</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">नाटक र वास्तविक जीवनमा लगभग उस्तै जीवन बाँच्दै आएका प्रकाश गन्धर्ब</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">, </span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"><span> </span>जसले नाटक <strong>कथा मिठो सारङ्गीको</strong>मा दिलु गन्धर्बको नामले मुख्य कलाकारको साथै सुत्रधारको समेत भुमिका निभाएका छन्</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">, </span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"><span> </span>यो मितेरी सम्बन्धका कारणले निक्कै खुशी छन। </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">खुशी मात्र पनि होइन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> मान्नुस मेरो नयाँ जन्म भएको छ</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">”,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> नौ डाँडाका नव युवक प्रकाश गन्धर्ब भन्छन्</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> </span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">२१ बर्षमा टेक्दासम्म आफ्नो बुवाको अनुहार देख्न नपाएको मैले</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> आज यहाँ</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> मधेसको एउटा गाउँमा</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> सम्पुर्ण परिवार पाएको छु।</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">”</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">यो मितेरी सम्बन्धले उनको पितृ स्नेहको चाहानामात्र पुरा हुने छैन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> प्रकाशले एक आमा</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> एक भाइ र दिदीको साथमा अभिन्न मित्र पाउने छन। जन्मले गन्धर्ब नएपनि गन्धर्बको रुपमा साङ्गीतिक जीवन बिताइरहेका प्रकाशले पुरै साङ्गीतिक परिवार पाउनेछन्। उनका मित हुन गइरहेका उज्जवल मिश्र मात्र होइन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> उज्जवलकी दिदी स्मृति र पिता अनिल मिश्र पनि ब्यवसायिक संगीतकर्मी हुन।</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">म यो समयदेखि कृतज्ञ छु। यसले कुनै वेला खोसिएको मेरो परिवार मलाई फिर्ता गरेको छ।</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">”,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> प्रकाशले जोड दिए।</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">प्रकाश जन्मले खड्का थर गरेका एक लाहुरेका छोरा हुन्। तर उनले वास्तविकतामा यसको कहिले अनुभुती गर्न पाएनन्। कहिले आफ्नो बाउको अनुहार समेत देख्न पाएनन्। </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">एक हजार रुपैंया दिएर समाजसँग उहाँ उम्कनु भएको रे</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">! ”,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> प्रकाश सुनेको कुरा सुनाउँछन्</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> </span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">मेरी आमा दलित भएकोले मेरो बाबाले उहाँसँग औपचारिक विवाह कहिल्यै गर्नु भएन। म जन्मको एक बर्ष हुँदा नहुँदा आमाले पनि अर्कैसँग विहे गर्नु भयो। अनि म मामली हजुरआमासँग हुर्कन बाध्य भएँ।</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">”</span></span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">प्रकाश मात्र आज खुशी छैनन्। पोहिलो पटक मितेरीको अनुभब बटुलिरहेको मिश्र परिवारको पनि खुशीको सिमा छैन। भर्खरै पोखरा घुमेर आएका उज्जवल भन्छन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> </span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">“</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">पाहाड एकदमै रमाइलो ठाउँ रहेछ।सफा अनि सुन्दर।त्यहाँको मित्रता पनि त्यस्तै सफा र सुन्दर हुने आशा गरेको छु। त्यस भन्दा बढि पाहाडमा पनि मेरो आफन्त भयो। त्यहाँ पनि एउटा घर भयो।</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">”</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> </span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"><span style="font-size:small;"><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">नाटक<strong> कथा मिठो सारङ्गीको</strong>को कथा अनुसार दिलु गन्धर्ब एक प्रहरी अग्रजको निम्तोमा जनकपुर आउनु पर्ने थियो। आउने क्रममा उनी बाटो बन्दमा परे। जहाँ उनको भेट भयो</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> घुमन्ते ब्यपारी रामचरण गुप्तासँग। उनीसँगको सम्बन्धले दिलुलाई उनको छोरा सुकिन्दरको नजिक पुर्यायो। सुकिन्दर गज्जब ढोलक बजाउने मान्छे र दिलुकै उमेरका। छोटो समयमै दुबैको मित्रता निक्कै झाँगियो साङ्गितिक र ब्यक्तिगत दुबैरुपमा। सुकिन्दरले दिलुलाई तराईको जीवन दर्शन गराए</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">, </span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">दिलुले सुकिन्दरलाई पाहाडको हावा पानी चखाए। उनीहरुको सम्बन्ध नाटकको पात्रमा मात्र सिमित रहेन</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">,</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> यथार्थको साइनो समेत बन्यो। यसरी दिलु</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">(</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">प्रकाश</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">)</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> र सुकिन्दर</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">(</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;">उज्जवल</span><span style="line-height:115%;"><span style="font-family:Calibri;">)</span></span><span style="line-height:115%;font-family:Kalimati;"> आजदेखि मित भए नाटक र वास्तविक जीवन दुबैमा।</span></span></p>
<p class="MsoNormal" style="margin:0 0 10pt;"> </p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[बाबूराव बागुल ]]></title>
<link>http://dilipbirute.wordpress.com/?p=66</link>
<pubDate>Wed, 02 Apr 2008 09:15:34 +0000</pubDate>
<dc:creator>प्रा.डॊ.दिलीप बिरुटे</dc:creator>
<guid>http://dilipbirute.wordpress.com/?p=66</guid>
<description><![CDATA[माणसासाठी लढलेला माणूस. दलित, शोषित, प]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><span style="font-size:14pt;font-family:APS-DV-Sheweta;"><font color="#0000ff">माणसासाठी लढलेला माणूस. दलित, शोषित, पीडितांच्या सामाजिक सांस्कृतिक चळवळीमध्ये आघाडीवर असणारा आणि मराठी साहित्याला क्रांतिकारी विचारांचं अधिष्ठान प्राप्त करून देणारा लेखक म्हणजे बाबूराव बागुल. 'वेदाआधी तू होतास, परमेश्वराच्याआधीही तू होतास' अशा शब्दातून माणसातील श्रेष्ठत्व सांगणारे बाबूराव बागुल मराठी साहित्यातले एक मोठं नाव. </font></span><span style="font-size:14pt;font-family:APS-DV-Sheweta;"><font color="#0000ff">बाबूराव बागुलांचे ' जेव्हा मी जात चोरली होती' हा कथासंग्रह वाचण्यापूर्वी, साहित्य केवळ ललित असते, ते दलित वगैरे नसते आणि साहित्याचे प्रयोजन केवळ मनोरंजन, आनंदच असते. या वाचन परंपरेला या कथासंग्रहाबरोबर नामदेव ढसाळांच्या गोलपीठा वाचल्यानंतर तडा गेला.</p>
<p>बाबूराव बागुलांचा हा कथासंग्रह म्हणजे साठोत्तरी साहित्य प्रवाहातील दलित साहित्याच्या उदयाच्या काळातील लेखन. याच कथासंग्रहाने दलित साहित्याची पायाभरणी केली. या कथासंग्रहात एकूण दहा कथा. पाच दलित आणि पाच सर्वसाधारण विषयावरील कथा, त्यांच्या या कथासंग्रहातील मला आवडलेल्या वानगीदाखल काही कथा या प्रमाणे......</p>
<p>'गुंड' या कथेत आंतरराष्ट्रीय इथोपियन गुन्हेगार झोपडपट्टीत राहत असतो. महाकाय शरीर हे त्याचे वैशिष्ट्ये. त्याच्याकडे कोणीही जात नाही. गेल्या वीस वर्षात त्याने स्त्रीचा चेहरा पाहिलेला नाही. जर्मन वेश्येने त्याला त्याची महाकाय देहयष्टी पाहून नकार दिलेला असतो त्यामुळे स्त्रीविषयक भयंकर संताप त्याच्या मनात भरलेला असतो. अशा गुन्हेगाराकडे झोपडपट्टीतील ’जयंतीबेन’ नावाची स्त्री आईच्या अंत्यसंस्कारासाठी त्याच्याकडे पैसे मागायला जाते. हा गुंड सावकारास धमकावून पैसे आणतो, जयंतीबेनच्या आईची अंत्ययात्रा काढतो, प्रेताला स्वतः: खांदा देतो. आयुष्यात पहिल्यांदा त्याला रडावे वाटते, अशी ही कथा. वेळप्रसंगी जात धर्म विसरून माणसं कशी एकत्र येतात आणि एक अट्टल गुन्हेगार कसा भावुक, प्रेमळ होतो त्याची ही कथा.</p>
<p>’वानर’ ही कथा एका पहेलवानावर आधारीत आहे. 'बापू पहेलवान’ त्याच्या सासुरवाडीतील पहेलवानाकडुन कुस्तीत हरल्यामुळे बापू पहेलवान वर्षभर मेहनत करतो, त्याची आई त्याच्यासाठी खर्च करते. आणि नेमक्या कुस्त्या उद्यावर आलेल्या असतात. बापू पहेलवानाची बायको ’सखू’ त्याचे जेवण घेऊन त्याला भेटण्यासाठी जाते. वर्षभर बायकोपासून दूर राहिलेल्या ’बापू’ चा संयम सुटतो. तेव्हा त्याची आई म्हणते तुझ्या बायकोच्या माहेराचा पहेलवान जिंकावा म्हणुन तुझे तपभंग केले. तिचेच कारस्थान आहे. ते ऐकून तो बायकोला रक्तबंबाळ होईपर्यंत मारतो. दुस-या दिवशी बापू पहेलवान कुस्तीच्या डावात हरतो. आणि आईच्या सांगण्यावरून प्रतिस्पर्धी पहिलवानाचा खून करण्याचा तयारीला लागतो अशी ही वानराच्या मेंदूच्या बापू पहेलवानाची कथा.</p>
<p>' जेव्हा मी जात चोरली होती’ या कथेतील नायक शिकलेला आहे. त्यामुळे शोषणाची त्याला जाणीव झालेली आहे. तो नवविचाराचा आहे. या कथेतला नायक जात चोरून राहत असतो, पण त्याची खरी जात उघडकीस येते, तेव्हा त्याला रक्तबंबाळ होईपर्यंत मारहाण होते. कथेच्या शेवटी नायक म्हणतो ’त्यांचा मार मी कोठे खाल्ला ? मनूने मला मारले. मारणा-या लोकांचा दोष नाही. त्याच्या मनात मनू आहे म्हणुन त्यांनी मारले अशी ही कथा.</p>
<p>बाबूराव बागुलांच्या लेखनाने मराठी साहित्यात कधीच व्यक्त न झालेला विषय मांडला. त्यामुळे त्यांची कथा वेगळी वाटते. बाबुरावांची कथा प्रथमच झोपडपट्टीतील अनुभव ताकदीने उभे करते. तिथले दारिद्र, तिथल्या पिसाट वासना, तिथले संवेदहीन जगणे, तिथले वातावरण , जीवनाच्या दाहक बाजू, शोषितांचे लेखन हे त्यांच्या लेखनाचे वैशिष्ट्ये. 'जेव्हा मी जात चोरली होती' आणि 'मरण स्वस्त होत आहे' या दोनही कथासंग्रहातून वाचकाला एका नव्या जगाची ओळख होते म्हणुन तेव्हा त्या काळात हे कथासंग्रह चर्चेचे ठरले नसतील तर नवल वाटण्याचे कारण नाही. त्यांच्याच शब्दात सांगायचे तर</p>
<p>" आम्हाला तुम्ही घर देत नाही. शहरात राहू देत नाही. त्यामुळे मानसिक बौद्धिक उन्नतीची चणचण, झोपड्यात राहायचं. गृहजीवनापेक्षा गलिच्छ जगायचं, आईबापांपुढे, तरुण भावा-बहिणींसमोर,मुलामुलींसमोर स्त्री-पुरुषांचे सबंध यायचे.घाणीत गर्दीत, ओशाळलेल्या मनाने उद्याचे आधारस्तंभ जन्माला घालायचे. खून, जुगार,दारुभट्ट्या बघत मुलं वाढायची. अशानं देहातले देव कसे जागृत होतील." *</p>
<p>त्यांच्या लेखनाने पांढरपेशी वाचकांना धक्काच दिला. त्याच बरोबर टीकाकारांनी त्यांचे लेखन अवास्तव, एकांगी, अस्ताव्यस्त लेखन, कृत्रिम संवाद अशी टिकाही केलीच आहे. तरीही दलित कथेंचे शिल्पकार, अण्णा भाऊ साठे, शंकरराव खरात, आणि बाबूराव बागुल यांचे नामोल्लेख टाळुन दलित साहित्याचे मोठेपण सिद्ध करता येणार नाही.</p>
<p>" मी शतकांच्या स्वप्नांचा अविष्कार आहे, उगवत्या जीवनाचा भाष्यकार आहे" दारिद्र, दु:ख व दैन्य याच्या विळख्यातून दलित मुक्त व्हावा. जुने जग लयाला जावे म्हणुन ते मरणाला आवाहन करतात.ते लिहितात-----</p>
<p align="center">मरणा !</p>
<p align="center">" तु येणार आहेस ना; तर लवकर ये<br />
कायेच्या कल्पवृक्षावरून चैतन्याचा स्वर्गीय पक्षी<br />
स्वर्गात उडून जाण्यापूर्वीच ये.<br />
तू तात्काळ आलास तर अन् तुझा कोमल कर<br />
माझ्या जळत्या जीवाला लागला तर<br />
उरीची संपेल क्षणी जळजळ<br />
बुजतील वळ युगायुगाचे<br />
विरतील ओहळ जुन्या जखमांचे मनामनातले<br />
होईन मी शुद्ध चांगलासा तरुण<br />
कधी कबीर,कधी उमर खय्याम<br />
गेला ज्या चितारुन<br />
मरुन मी मेघासारखा संचारेन वार्‍यावरती<br />
कधी गिरीच्या शिरी राहून<br />
उभा गाईन गीते लखलखती." *</p>
<p>मात्र एवढ्या मोठ्या लेखकाला आयुष्याच्या शेवटी स्वत:च्या आजारावर उपचार करण्यासाठी पैशाची व्यवस्था होऊ शकली नाही. स्वत:कडची असलेली, विकत घेतलेली, पुस्तके विकून उपचार करून घ्यावा लागला. या पेक्षा मोठे दुर्दैव काय ? असो....!!!</p>
<p>मराठी साहित्यातल्या एका प्रतिभावंताला एका साहित्य वाचकाची भावपूर्ण श्रद्धांजली !!!!</p>
<p>* संदर्भ: दलित साहित्य वेदना आणि विद्रोह - भालचंद्र फडके.</p>
<p></font></span></p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[काही नाही ठीक]]></title>
<link>http://aryachanakya.wordpress.com/2008/03/07/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%a0%e0%a5%80%e0%a4%95/</link>
<pubDate>Fri, 07 Mar 2008 05:37:09 +0000</pubDate>
<dc:creator>आर्य चाणक्य</dc:creator>
<guid>http://aryachanakya.wordpress.com/2008/03/07/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b9%e0%a5%80-%e0%a4%a0%e0%a5%80%e0%a4%95/</guid>
<description><![CDATA[लेखाचे शीर्षक वाचून काहीच उलगडा नाही ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p align="left">लेखाचे शीर्षक वाचून काहीच उलगडा नाही ना झाला? महाविद्यालयात असताना कोणती गाडी घेणार अस म्हटलं की आमचं एक उत्तर असायचं - काही नाही ठीक. अरे हे काही नाही ठीक म्हणजे काय? मग आम्ही सांगायचो, काही नाही ठीक म्हणजे कायनेटिक. :)</p>
<p dir="ltr" style="margin-right:0;">भारतीय वाहन बाजारावर एके काळी अधिराज्य गाजवणारा हा उद्योग समूह आणि त्यांची एक गाडी जी फक्त कंपनीच्या नावानेच आजवर ओळखली गेली/जाते, त्या गाडीची थोडी माहिती वाचण्या पूर्वी, या कंपनी बद्दल थोडे फार ...</p>
<p><img src="http://auto.indiamart.com/mopeds-scooterettes/kinetic-luna-tfr/gifs/luna-tfr.gif" alt="Luna TFR" align="left" /> <img src="http://auto.indiamart.com/mopeds-scooterettes/kinetic-luna-super/gifs/luna-super.gif" alt="Luna Super" align="left" /> भारतीय वाहन उद्योगात फिरोदिया कुटुंबीयांचे एक वेगळे स्थान आहे. आजची फोर्स मोटर्स (अभय फिरोदिया) आणि कायनेटिक मोटर कंपनी (अरुण फिरोदिया) या दोन फिरोदिया कुटुंबीयांच्या मालकीच्या कंपन्या आहेत. दुचाकी वाहनांच्या निर्मिती आणि विक्रीच्या उद्देशाने एच. के. फिरोदियांनी कायनेटिक वाहन उद्योगाची स्थापना केली. सर्व प्रथम १९७२ ला कायनेटिक लुनाचे उत्पादन सुरू झाले आणि मोपेड या वाहन क्षेत्रात कायनेटिकने आपले पाय घट्ट रोवले.</p>
<p><img src="http://upload.wikimedia.org/wikipedia/en/b/b9/Kinetic-dx-zxw.jpg" alt="Kinetic Honda DX and ZX" align="right" /> मग लुनाचे अनेक प्रकार झाले. लुना टिएफआर (एकाच व्यक्तीकरिता), लुना डबल प्लस, मॅग्नम, सुपर असेच आणि काही प्रकार झाले. खरंतर लुना हा वाहन प्रकार सायकलला पर्याय असा पुढे आला म्हणायला काही हरकत नसावी. एरवी आपोआप चालणारी अन गरज लागल्यास खरोखरच्या सायकल सारखी सुद्धा चालवण्याची सोय या वाहनात होती/आहे. या वाहनाला एकच स्पर्धक होता तो म्हणजे टिव्हीएस ५०. लुना नंतर कायनेटिक सफारी आली. पण कायनेटिक हे नाव जास्त लोकप्रिय झाले म्हणा अथवा त्यांचे जे वाहन फक्त कंपनीच्या नावानेच ओळखले गेले ती म्हणजे कायनेटिक स्कूटर होय. सायकल सदृश गाड्यांना, अवजड अन तोल सांभाळायला अवघड अश्या बजाज, एलएमएलच्या स्कूटर्सना सशक्त पर्याय म्हणजे कायनेटिकची स्कूटर. या गाडीचे आणखीन एक वैशिष्ट्य म्हणजे या गाडीने शहरातल्या  स्त्रियांचा आत्मविश्वास वाढवला.</p>
<p>भारतीत वाहन उद्योगात ८० चे दशक म्हणजे बजाजच्या स्कूटरचा सुकाळ होता. काही पैसे भरून, <img src="http://www.kinetic2wheelers.com/showroom/scooters/4s/profile.jpg" alt="4S" align="left" /> वाट पाहून बजाजांची स्कूटर मिळवणे म्हणजे लोकांना प्रचंड कौतुक होते. या काळातच स्त्रिया सुद्धा आत्मविश्वासाने कार्यालयीन नोकरी करू लागल्या होत्या. पण त्यांचा रोजचा प्रवास म्हणजे स्वतःच्या "ह्यांच्या" स्कूटर वरून, बसने अथवा रिक्षाने. एखादी जास्त स्वावलंबी स्त्री असेल तर लुना. पण स्कूटर म्हणजे परिवाराची गाडी होती. बदका सारखा आकार, सामान ठेवायला थोडी जागा, मोपेड पेक्षा जास्त शक्ती, सोबत गियर्स आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे पती, पत्नी, एक पुढे उभे राहणारे मूल आणि एक आईच्या मांडीवर बसणारे लहान मूल अशा चौकोनी कुटुंबाला वाहून नेण्याची क्षमता ही या स्कूटर्सची ठळक वैशिष्ट्ये होती.</p>
<p>याच काळात भारतीय वाहन उद्योगात जपानी कंपन्यांनी प्रवेश केला. १९८४ साली कायनेटिकने जगप्रसिद्ध होंडा कंपनी बरोबर सामंजस्य स्वीकारले आणि स्कूटरचे उत्पादन सुरू केले. वर लिहिल्या प्रमाणे बजाज- एलएमएलच्या स्कूटरची ठळक वैशिष्ट्ये होतीच. पण त्याच सोबत काही वेळा स्कूटर्सची अशी काही वैशिष्ट्ये होती की जी डोके दुखी ठरायची. त्यातली काही <img src="http://www.kinetic2wheelers.com/showroom/scooters/nova135/profile.jpg" alt="Nova 135" align="right" /> म्हणजे, डाव्या हाताला सगळे गिअर्स आणि क्लच, पाय ठेवायच्या सपाट जागेत मध्येच डोके वर काढणारा मागच्या चाकाचा ब्रेक, एका बाजूला असलेले इंजिन आणि फक्त मधले स्टँड. तसेच बंद पडल्यास चालकाच्या बसण्याच्या जागे जवळ असलेला पेट्रोलचा नियंत्रक आणि चोक यांच्या मदतीने स्कूटर सुरू न झाल्यास, रस्त्यातच स्कूटर तिरकी करणे आणि मग पाय दुखे पर्यंत किक मारणे हा एक मोठा त्रासदायक मुद्दा असायचा.  या सर्व त्रासदायक बाबी लक्षात घेऊन आणि खास करून नोकरदार स्त्रिया हा ग्राहकवर्ग डोळ्यासमोर ठेवून कायनेटिक होंडाने आपली स्कूटर बाजारात आणली.</p>
<p>कमी पसारा असलेली, दिसायला सुंदर, काही तरी नवे वाहन असा ठसा उमटवणारी, मुख्य म्हणजे, इंजिन मध्यभागी असल्याने तोल सांभाळायला सोपी, गिअर विरहित, त्यामुळे चालवायला सहज सोपी, बसायला एकसंध आणि मोठी सीट, पेट्रोल नियंत्रकाची - चोकची कटकट नसलेली, वाहनक्षमता स्कूटर इतकीच असलेली, एका बाजूला कलून <img src="http://www.kineticsymflyte.com/images/features/globalpic.jpg" alt="Flyte" style="width:344px;height:287px;" align="left" height="373" width="454" /> लावण्याची व्यवस्था असलेली, स्कूटर इतकीच शक्तिशाली अन सुसाट धावणारी आणि मुख्य म्हणजे किक अथवा फक्त एक खटका दाबून सुरू होणारी अशी हि स्कूटर अल्पावधीतच खूप लोकप्रिय झाली. या स्कूटरने, या वाहन प्रकारात, फक्त एक खटका दाबून सुरू होणे, गिअर बॉक्स ऐवजी व्हेरीएटर (गिअर्स टाळण्या करिता), दोन्ही ब्रेक हातात, हि नवीन वैशिष्ट्ये बाजारात आणली. कायनेटिक होंडा डिएक्स आणि झेडएक्स असे दोन प्रकार उपलब्ध होते. ९८ घनसेमी क्षमतेच्या आणि टू स्ट्रोक इंजिन असलेल्या या स्कूटरमध्ये पहिला बदल झाला तो २००१ साली. इंजिनाची क्षमता ११० घनसेमी झाली. पण बाकी सगळे तेच होते. मधल्या काळात १९९८ साली होंडा कंपनीने साथ सोडली. अन स्वतःची भारतात वेगळी चूल मांडायचे मनसुबे सत्यात आणायला सुरुवात केली. मग २००५ साली कायनेटिकने बाह्य स्वरूप तेच ठेवून ११३ घनसेमी क्षमतेचे फोर स्ट्रोक इंजिन वाली हिच स्कूटर ग्राहकांसमोर आणली.  पण तोवर उशीर झाला होता. अनेक स्पर्धकांनी आपापल्या अशाच गाड्या, स्कूटरेट बाजारात आणल्या होत्या. खुद्द होंडाने ऍक्टिव्हा आणली जी ग्राहकांना आवडली.</p>
<p>कायनेटिकने स्पर्धा म्हणावी तेवढी योग्य प्रकार हाताळली नाही. मग ती स्कूटरेट प्रकारातली प्राइड असो,  कायनी, नोवा अथवा त्यांच्या मोटर सायकल असोत, अथवा स्टेप थ्रु,  अथवा आयात केलेल्या इतर कंपन्यांच्या गाड्या. ग्राहकांचा विश्वास संपादन करण्यात कायनेटिक म्हणावी तेवढी यशस्वी ठरली नाही. आज सुद्धा कायनेटिक नव्या गाड्या सादर करत आहे.</p>
<p>बिपाशा बसूला घेऊन केलेल्या जाहिरातीमुळे फ्लाईट नावाची स्कूटरेट थोडी फार विकली जात आहे. पण तीन गिनेज रेकॉर्ड करणार्‍या कायनेटिक होंडाच्या स्कूटरच्या यशाची उंची गाठणे अवघडच दिसते आहे.</p>
<p>अरुण फिरोदियांच्या कन्या, सुलज्जा फिरोदिया-मोटवानी या कंपनीची कमान सांभाळत आहेत. पण पूर्वीचे यश अन आजची स्पर्धा पाहिल्यावर जर त्यांना कोणी विचारलं, कस काय चाललंय सगळं तर त्या नक्कीच म्हणती, फार खास असं, काही नाही ठीक.....</p>
<hr /><img src="http://aarya.chanakya.googlepages.com/chanakyalogo.jpg" /></p>
<hr />
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[लम्हो का एक साल]]></title>
<link>http://hemjyotsana.wordpress.com/?p=144</link>
<pubDate>Sun, 02 Mar 2008 10:31:24 +0000</pubDate>
<dc:creator>hemjyotsana "Deep"</dc:creator>
<guid>http://hemjyotsana.wordpress.com/?p=144</guid>
<description><![CDATA[आज से एक साल पहले मैंने २ comments करी थी २ ब्]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><font size="2">आज</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">साल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहले</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैंने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">२</font><font size="2" face="Arial"> comments </font><font size="2">करी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">थी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">२</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोगस</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> , </font><font size="2">हिन्दी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कैसे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिखूँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोग</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> ? </font></p>
<p><font size="2">मेरे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोग</font><font size="2" face="Arial"> http://hemjyo.wordpress.com </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मुझे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सबसे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहले</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">प्रतिक्रिया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मिली</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जवाब</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">था</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2" face="Arial"></font><font size="2" face="Arial">somen </font><font size="2">का</font><font size="2" face="Arial"> (</font><font size="2">जिन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैंने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पुछा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">था</font><font size="2" face="Arial"> ) </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उन्होने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मुझे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिंक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">दिया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बताया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वहाँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हिन्दी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिखूँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सकती</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हूँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">फ़िर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उसे</font><font size="2" face="Arial"> copy-paste </font><font size="2">करलूँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बस</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">फ़िर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">क्या</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">था</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैंने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हिन्दी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोग</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिखना</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">शुरु</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">किया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">आज</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लम्हे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ज़िन्दगी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">साल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पूरा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">किया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font></p>
<p><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लम्हे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जिन्दगी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहली</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">प्रतिक्रिया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">आई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वहाँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जहाँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैंने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पुछा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">था</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हिन्दी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिखने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2">मेरे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">दोनो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोग</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहली</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">रचनाये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">थी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">दो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2" face="Arial">comment </font><font size="2">का</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जवाब</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">थी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उसके</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बाद</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मेरे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बात</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">घर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">गई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ब्लोगर</font><font size="2" face="Arial">.... </font><font size="2">बहुत</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">अच्छे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सभ्य</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">होते</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हैं</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">किसी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">अन्जान</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">की</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मदद</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बिना</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सोचे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">करते</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हैं</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font></p>
<p><a href="http://prempiyush.wordpress.com/2007/01/24/%e0%a4%b5%e0%a5%8b-%e0%a4%af%e0%a4%b9%e0%a5%80%e0%a4%82-%e0%a4%95%e0%a4%b9%e0%a5%80%e0%a4%82-%e0%a4%b9%e0%a5%88-%e0%a5%a4/#comment-2685">वो<font face="Times New Roman"> </font>यहीं<font face="Times New Roman"> </font>कहीं<font face="Times New Roman"> </font>है<font face="Times New Roman"> </font>।</a></p>
<p><a href="http://pratibimbnotes.wordpress.com/2007/02/09/%e0%a4%95%e0%a4%be%e0%a4%b6-%e0%a4%90%e0%a4%b8%e0%a4%be-%e0%a4%b9%e0%a5%8b%e0%a4%a4%e0%a4%be/#comment-572"><u><font face="Times New Roman"></font><font color="#0000ff">काश</font><font color="#0000ff"> </font><font color="#0000ff">ऐसा</font><font color="#0000ff"> </font><font color="#0000ff">होता</font><font color="#0000ff" face="Arial">…</font><font color="#0000ff" face="Times New Roman">..</font></u></a></p>
<div><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">ये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मेरी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">दो</font><font size="2" face="Arial"> comment </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिंक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हैं</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सबसे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहले</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">की</font><font size="2" face="Arial"> </font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyo.wordpress.com/2007/02/19/namste-duniya/">http://hemjyo.wordpress.com/2007/02/19/namste-duniya/</a></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/man-vijay-karne-chalaa">http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/man-vijay-karne-chalaa</a></font></div>
<div></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उनके</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जिन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">उन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">दो</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जवाब</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">आये</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font></div>
<p><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">आज</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ठीक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">साल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहले</font><font size="2" face="Arial"> 2 </font><font size="2">मार्च</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">को</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लम्हे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">ज़िन्दगी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पहली</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पोस्ट</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">प्रकाशित</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हुई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">थी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font></p>
<p><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/02/kalpnaaye-saari/">http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/02/kalpnaaye-saari/</a></font></p>
<p><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">मार्च</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मैं</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कुल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2" face="Arial">4</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">रचनायें</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">प्रकाशित</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हुई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font></p>
<div><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/02/hunaar-mujhe-mein-nahi/">http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/02/hunaar-mujhe-mein-nahi/</a></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/maine-dekhaa-ban-ke-panchi/">http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/maine-dekhaa-ban-ke-panchi/</a></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/man-vijay-karne-chalaa">http://hemjyotsana.wordpress.com/2007/03/09/man-vijay-karne-chalaa</a></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">अप्रैल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जुन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कुछ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पोस्ट</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">नही</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">किया</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2" face="Arial">6 </font><font size="2">पोस्ट</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">प्रकाशित</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">की</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">फ़िर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">जुलाई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">से</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">हर</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">माह</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">पोस्ट</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">करती</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">रही</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font></div>
<p><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कोशिश</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">करुगी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">के</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">आगे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">भी</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">अच्छा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">लिखती</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">रहूँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font></p>
<div><font size="2" face="Arial"></font><font size="2" face="Arial">456comments (438 others+18 my own )</font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font></div>
<div><font size="2" face="Arial">63 post</font></div>
<div></div>
<div><font size="2" face="Arial">22774 hits</font></div>
<div><font size="2" face="Arial"></font><font size="2">इस</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">एक</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">साल</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">में</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बहुत</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कुछ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सीखा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">है</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">यहाँ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कई</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2" face="Arial">, </font><font size="2">सिखाने</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">वाले</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">गुणी</font><font size="2" face="Arial">-</font><font size="2">जन</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">मिले</font><font size="2" face="Arial"> , </font><font size="2">जिनसे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">बहुत</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">कुछ</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सिखा</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">है</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">आगे</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">और</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">सीखना</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">है</font><font size="2" face="Arial"> </font><font size="2">।</font></div>
<p><font size="2" face="Arial"></font><font size="2" face="Arial">शुक्रिया आप सब भी का जिन्होने मुझे पढा सराहा सुधारा ।</font></p>
<p><font size="2" face="Arial">सादर</font></p>
<p><font size="2" face="Arial">हेम ज्योत्स्ना पाराशर "दीप"</font></p>
<p><font size="2" face="Arial">लम्हे जिन्दगी के</font></p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[मेरी प्रथम वेबसाइट]]></title>
<link>http://hemjyotsana.wordpress.com/?p=123</link>
<pubDate>Sun, 10 Feb 2008 23:04:08 +0000</pubDate>
<dc:creator>hemjyotsana "Deep"</dc:creator>
<guid>http://hemjyotsana.wordpress.com/?p=123</guid>
<description><![CDATA[
नमस्कार ,
आज के इस शुभ दिन मैं अपनी बेब]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/files/2008/02/maa-sarsawati.jpg" title="maa-sarsawati.jpg"><img src="http://hemjyotsana.wordpress.com/files/2008/02/maa-sarsawati.thumbnail.jpg" alt="maa-sarsawati.jpg" /></a></p>
<p>नमस्कार ,</p>
<p>आज के इस शुभ दिन मैं अपनी बेबसाइट <a href="http://hemjyotsana.com/" title="सुनहरी किरने - Golden Rays">सुनहरी किरने - Golden Rays </a>शुरु कर रही हूँ ।</p>
<p>आप सभी का <a target="_blank" href="http://hemjyotsana.wordpress.com/" title="लम्हे जिन्दगी के">लम्हे जिन्दगी के</a> को जिस तरह प्यार और प्रोत्साहन मिला है आशा करती हूँ यहाँ भी आप सब का आशीर्वाद मिलता रहेगा ।</p>
<p>और एक खबर आज ही मेरी एक रचना <a target="_blank" href="http://www.anubhuti-hindi.org/sankalan/vasanti_hava/basant4.htm" title="जीवन बसन्त">जीवन बसन्त</a>  एक साप्ताहिक ई-पत्रिका <a target="_blank" href="http://www.anubhuti-hindi.org/" title="अनुठ??ति">अनुभूति </a>में प्रकाशित हुई हैं ।</p>
<p>सादर</p>
<p>हेम ज्योत्स्ना “दीप”</p>
<p><a href="http://hemjyotsana.com/">http://hemjyotsana.com</a></p>
<p><a href="http://hemjyotsana.wordpress.com/">http://hemjyotsana.wordpress.com</a></p>
<p><a target="_blank" href="http://hemjyotsana.com"><img border="0" src="http://hemjyotsana.com/wp-content/uploads/2008/02/golden-ray.jpg" alt="golden-ray.jpg" /></a></p>
<p><a target="_blank" href="http://hemjyotsana.wordpress.com"><img border="0" src="http://hemjyotsana.com/wp-content/uploads/2008/02/lamhe-jindagi-ke.jpg" alt="lamhe-jindagi-ke.jpg" /></a></p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA["'अजून थोडं झिरपायचयं COEPत मला'"]]></title>
<link>http://niragas.wordpress.com/2008/02/04/%e0%a4%85%e0%a4%9c%e0%a5%82%e0%a4%a8-%e0%a4%a5%e0%a5%8b%e0%a4%a1%e0%a4%82-%e0%a4%9d%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%9a%e0%a4%af%e0%a4%82-coep%e0%a4%a4-%e0%a4%ae%e0%a4%b2/</link>
<pubDate>Mon, 04 Feb 2008 14:46:18 +0000</pubDate>
<dc:creator>रेश्मा</dc:creator>
<guid>http://niragas.wordpress.com/2008/02/04/%e0%a4%85%e0%a4%9c%e0%a5%82%e0%a4%a8-%e0%a4%a5%e0%a5%8b%e0%a4%a1%e0%a4%82-%e0%a4%9d%e0%a4%bf%e0%a4%b0%e0%a4%aa%e0%a4%be%e0%a4%af%e0%a4%9a%e0%a4%af%e0%a4%82-coep%e0%a4%a4-%e0%a4%ae%e0%a4%b2/</guid>
<description><![CDATA[
खूप भरभरुन जगले COEP तला प्रत्येक क्षण ! ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><img src="http://www.egr.msu.edu/~ekbotebh/coep.jpg" align="top" height="354" width="451" /></p>
<p>खूप भरभरुन जगले COEP तला प्रत्येक क्षण ! पण आता हे सगळं शेवटचं...'भेटणं' कितीही साहाजिक असले तरी या विलगण्यातल्या विरहाला मात्र अंत नाही. एक अनामिक दु:ख आतून पोखरतयं, हे या क्षणाला जरा जास्तच जाणवतयं.पण फ़क्त एखाद्या क्षणावर उधळून द्यावं, आणि मोकळं व्हावं एवढं COEP सोडण्याचं दु:खही<br />
स्वस्त नाही.या अवस्थेतून चटकन बाहेर यावे असेही वाटतयं. पण BC वरच्या हक्काच्या शेवटच्या काही सूर्यास्तांसाठी कालचक्र थांबवसं वाटतयं.आठवणींचे पक्षी उगीचच उडताहेत .....ते एकमेकाना चिडवणं,त्या BCवरच्या गप्पा,COEPचा माज...कुठे-कुठे आणि काय-काय साठवू?<br />
fundoo AC क्लासरूमपेक्षाही boiler roomमध्ये केलेली लेक्चर्स ,रात्र रात्र जागून केलेल्या स्क्रिप्ट्स,end semच्या दोन दिवस आधी केलेली सबमिशन्स,स्पर्धा जिंकण्याआधीच COEP म्हणून केलेला माज आणि जिंकल्यानंतर BCवर केलेला कल्ला,अगदी शेवटच्या क्षणाला करंडक हुकल्यानंतर झालेली रडारड आणि एकमेकांच्या डोळ्यातल्या मिठपाण्याची आपणच केलेली सांत्वनं.सारचं कसं शब्दातीत!<br />
काँलेज म्हटलं की,T1,t2 याहीपलीकडं COEPनं उंच उडायला शिकवलं.At any cost we are the best हे prove करायला माज दिला.COEPसाठी कुठल्याही व्यासपीठावर बोलयला उभं राहिल्यावर,गेल्या १५० वर्षातल्या शब्दांचं आपण प्रतिनिधित्व करतोय हे परंपरेचं दडपण असल्यानं स्पर्धा जिंकण्याची प्रेरणा दिली,भरभरून घ्यायला आणि झोकून द्यायला COEPनं शिकवलं.इथल्या वडाच्या पारंब्यांनी आणि BCवरच्या काळवंडलेल्या पाण्यानही असंख्य प्रतिभांना जन्म दिला.अवघ्या आयुष्यची शिदोरी चार वर्षात मिळाली,'स्वर आले जुळुनि'म्हणत आयुष्यभर साथ देतील अशी नाती इथंच फुलली.जीवही ओवाळून टाकावा असे ऋणानुबंध जुळले.<br />
पण आता मिळेल का पुन्हा या COEPच्या भिंतीत अडकलेला आपला श्वास?सहज COEPच्या गेटमधून आत येताना इथल्या मातीला स्पर्श करायला झुकणारा हात आणि अशावेळी मनात न अडवत आलेले आणि परिस्थितीचं भान राखावं म्हणून अडवून ठेवलेले असंख्य अश्रूक्षण... मुरलेल्या जखमेपरि असंख्य वेदनेच्या पलिकडचं दु:ख COEPया एकाच नावावर आणि इथल्या वडाच्या पारंब्यातून डोकवणारया चांदव्यावर उधळून द्यावं वाटतयं.<br />
'मनी आभाळ दाटले...<br />
चंद्रओटीत सांडले,<br />
या शेवटल्या चांदव्यात<br />
फ़क्त हुंदके अडले...'<br />
आतल्या आतच उठणरया वादळाला मला अश्रूंची समिधा मुळीच द्यायची नाही.<br />
'गम-ए-फ़िराक अब यूँ,<br />
आदत ही हो जाए।<br />
कलियों के दामन में, ये गुलशन आबाद हो जाए॥'<br />
कळी म्हणून मला फ़क्त एक फ़ूल व्हायचं होतं पण आता COEPच्या ताटव्याची सवय झालीये.जाण्याआधी इथला प्रत्येक सुगंधी श्वासात भिनवून घ्यायचाय.प्रतिभा सकारायला लावलेल्या प्रत्येक शब्दाला कडकडून भेटायचयं.COEPसाकारणारया प्रत्येक कणाचे आभार मानायचेत.आणि अजून थोडं झिरपायचयं COEPत मला!</p>
<p>रेश्मा,<br />
२८ फ़ेब्रुवारी,२००७</p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[    'फुलपाखरु']]></title>
<link>http://niragas.wordpress.com/?p=3</link>
<pubDate>Mon, 04 Feb 2008 08:56:42 +0000</pubDate>
<dc:creator>रेश्मा</dc:creator>
<guid>http://niragas.wordpress.com/?p=3</guid>
<description><![CDATA[
एक लहान मुलगी मी ज्या बसस्टॉपला बसते ]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p><img src="www.geocities.com/.../photos/butterfly1.jpg" align="top" /><img src="http://tbn0.google.com/images?q=tbn:fH33j8HXo2joTM:http://www.leighswishingwell.com/invitations/wedding/ButterflyScatteredCVellumJacketPink.jpg" align="top" height="135" width="272" /></p>
<p>एक लहान मुलगी मी ज्या बसस्टॉपला बसते तिथेच शाळेला जाण्यासाठी थांबते...निळा टॉप, व्हाईट स्कर्ट,पाठीवर दप्तर...तिच्या हातात एक कागद असतो आणि ती त्यावरची वाक्ये ती मोठ्याने वाचत असते.समोर तिला सोडायला आलेले आई किंवा आजोबा असतात.तिला मध्येच शाळेत बसवलेल्या डान्सच्या स्टेप्स आठवतात आणि मग ती डान्सही करते.तिला असं वाटतच नाही की सगळी लोकं आपल्याकडे बघताहेत.पहिले काही दिवस मलाही तिचं हसू यायचं</p>
<p>...पण आज तिच्याकडे पाहताना वाटलं की माझ्यातलं आणि तिच्या आई,आजोबातलं ते फुलपाखरु कुठे उडून गेलं?फक्त मोठं आणि मॅचुअर् होणं म्हणजे आपल्यातलं फुलपाखरु हरवणं का?नाही...तर फुलपाखरापेक्षाही निरागस होणं असतं...पूर्वीपेक्षाही गोड असं निखळ हास्य असतं....मनापासून हसताना खळीतून खुलणारं सौंदर्य असतं...कडक इस्त्री तशीच रहावी म्हणून शेकहॅन्ड करण्यापेक्षा मळक्या कपड्यातल्या भिका-यालाही आपलसं करून घेण्यासाठी जादूची झप्पी देणं असतं...३ तास फस्ट डे-फस्ट शो पाहण्यापेक्षा १० मिनिटं गच्चीतला सूर्यास्त पाहणं असतं...सर्दी होईल म्हणून घरात बसण्यापेक्षा पहिल्या पावसात चिंब भिजणं असतं...त्या प्रत्येक थेंबाथेंबात सगळी दुःख यातना विसरून मोकळं होणं असतं....</p>
<p>मोठी माणसं जशी वागतात तसं वागता-वागता आपल्यातली फुलपाखरं कुठं उडून जातात कळतच नाही...जर त्या मोठ्या माणसांना फुलपाखरु म्हणून जगता आलं असतं तर स्वतःतली निरागसता आज परत शोधावी लागली नसती.उद्याच्या स्वछंद फुलपाखरांसाठी मला आता भरभरुन जगायचंय...<br />
"शिकन-ए-आशियाने में मुरझानेवालों की कमी नहीं&#124;<br />
लेकिन सेहरा में गुल्फाम होने का मजा ही कोई और है&#124;&#124;"</p>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[हिन्दी उपन्यासों में नारी]]></title>
<link>http://vimisahitya.wordpress.com/2008/01/17/%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%80-%e0%a4%89%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8b%e0%a4%82-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82-%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0/</link>
<pubDate>Thu, 17 Jan 2008 21:27:22 +0000</pubDate>
<dc:creator>wamankar</dc:creator>
<guid>http://vimisahitya.wordpress.com/2008/01/17/%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%a6%e0%a5%80-%e0%a4%89%e0%a4%aa%e0%a4%a8%e0%a5%8d%e0%a4%af%e0%a4%be%e0%a4%b8%e0%a5%8b%e0%a4%82-%e0%a4%ae%e0%a5%87%e0%a4%82-%e0%a4%a8%e0%a4%be%e0%a4%b0/</guid>
<description><![CDATA[ 








आज नारी विमर्श के स्तर पर नारी चेत]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p> </p>
<table border="0" cellPadding="0" cellSpacing="0">
<tr>
<td width="590" vAlign="top"></td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top"></td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आज नारी विमर्श के स्तर पर नारी चेतना से संपन्न हिंदी उपन्यास लिखे जा रहे हैं, जिसमें नारी की आत्मा, स्व और अहं ध्वनित है। वास्तव में चेतना का अर्थ विचारों, अनुभूतियों, संकल्पों की आनुषांगिक दशा, स्थिति अथवा क्षमता से है। उसका संबंध नारी की स्वयं की पहचान या किसी भी स्तर पर विषयगत अनुभवों के संगठित स्वरूप से होता है। नारी विमर्श और चेतना के विकास का ही परिणाम है कि नारी आज सामाजिक, राजनीतिक, आर्थिक, व्यावसायिक और वैज्ञानिक क्षेत्र में पुरुष के समान ही नहीं बल्कि पुरुष से आगे बढकर अपनी निःशंक सेवाएं दे रही हैं। नारी चेतना का ही चरम है, जहाँ वह यह कहती है- ??मैं उन औरतों में नहीं हूँ, जो अपने व्यक्तित्व का बलिदान करती है, जिनकी कोई मर्यादा और शील नहीं होता है। मैं न उनमें हूँ, जिनके चरित्र पर पुरुष की हवा लगते ही खराब हो जाते हैं और न पति की गुलामी को सच्चरित्रा का प्रमाण मानती हैं। मुझमें आत्मनिर्भरता भी है और आत्मविश्वास भी। मुझे स्वतंत्र निर्णय लेने की क्षमता है तो पति और परिवार के साथ सामंजस्य बनाने की शक्ति भी। अतः जीवन के यथार्थ को स्वीकार करने में कोई झिझक भी नहीं है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">नारी के आत्म-बोध, आत्मनिर्भरता एवं आत्मविश्वास के परिप्रेक्ष्य में हिन्दी के आधुनिक उपन्यासों में जो नारी चरित्र उभरकर आए हैं उन्हें तीन वर्गों में - उच्च, मध्य और निम्न - विभाजित कर देखा जा सकता है। नारी इनमें से किसी भी वर्ग चरित्र में हो, वह अपनी पहचान बनाती है। पहले वर्ग में यदि वह डॉक्टर, प्राध्यापक, अधिकारी, नेता है तो वह विद्रोह और रुढयों को चुनौती देती हुई महत्त्वाकांक्षिणी के रूप में चित्रित है। मध्यवर्गीय चरित्र के रूप में नारी दोहरे मानदंडों से जूझते हुए झूठी इज्जत के कारण अनेक कष्ट भोगने के लिए बाध्य है, यद्यपि वह शिक्षित है, परंतु समाज की झूठी रूढयों में फँसकर अपनी बौद्विकता से दूर रहकर समाज के अनुरूप खुद को ढालने के लिए विवश है। लेकिन तीसरे वर्ग का नारी चरित्र आज सर्वाधिक सशक्त है, वह विद्रोह और रूढयो को खुलकर चुनौती दे रहा है तथा समाज के बंधनों और मर्यादा की परवाह न करके अपनी आत्मा और स्वाभिमान की रक्षा करता है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">यहीं पर उच्च मध्यवर्गीय चरित्र भी उभरता है। शिक्षित नारी चरित्र समाज और स्वयं के व्यवहार के बीच कहीं खाई पाटता है तो कहीं अहम् की तीव्रता के कारण अपने पारिवारिक संदर्भों और मूल्यों को विघटित करता है। यद्यपि यह चरित्र आर्थिक स्तर पर सुदृढ स्थिति में है और रोजी-रोटी की समस्याएं इन्हें नहीं घेरती हैं। इस वर्ग के पात्रों में प्रमुख नारी चरित्र मालतीदेवी (काली आँधी), महरूख (ठीकरे की मॅगनी), शाल्मली (शाल्मली), शीला भट्टारिका (शीला भट्टारिका) आदि है। इस रूढवादी और विद्रोही नारी चरित्र की परिकल्पना नासिरा शर्मा ने शाल्मली के रूप में की है। वह विवाह के निर्णय से लेकर अंत तक समाज की मर्यादाओं का निर्वाह करती है। पढने की शौकीन शाल्मली विवाहोपरांत प्रशासनिक सेवा में चयन के बाद भी घर-परिवार की मर्यादाओं को ओढे रहती है किंतु प्रत्येक वस्तु के लिए पति के आगे हाथ पसारने के संदर्भ में खुला विरोध करती है। गिरिराज किशोर के उपन्यास तीसरी सत्ता की डॉक्टर शिक्षित होकर रूढयों की शिकार होकर अपने बद्मिजाज एवं पति की क्रूरता के कारण अपने स्वाभिमान गला घोंटकर आत्महंता बन जाती है।२ जबकि ठीकरे की मँगनी की महरुख मुसलिम परिवार की शिक्षिता युवती है। अपने मंगेतर रफत के शोधकार्य हेतु बाहर जाने और किसी अन्य से विवाह कर लेने पर उसमें परिवर्तन आ जाता है और रफत के लौटने पर निकाह के आग्रह को ठुकराकर अपने बाल्यकाल के साथी को शौहर बनाकर सारी रूढयाँ तोडकर दिल्ली चली जाती है।३ काली आँधी की नायिका मालती सामाजिक मर्यादाओं और रूढयों को तोडकर राजनेता के रूप में पद एवं प्रतिष्ठा प्राप्त करती है तथा अपनी उन्नति के मार्ग में न अपने पति को आने देती है और न अपनी पुत्री लिली को।४</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आधुनिक हिंदी उपन्यासों में पारंपरिक आदर्शवादी और यथार्थवादी नारी चरित्रों का अभाव नहीं है। ऐसे पात्र पारंपरिक आदर्शवादिता और यथार्थ को एक साथ जीते हैं। पाश्चात्य सभ्यता एवं संस्कृति तथा वैज्ञानिकता और शिक्षा प्रसार के कारण सामाजिक बंधनों की शिथिलता और स्वतंत्र चिंतन ने मानव व्यक्तित्व में परिवर्तन भी दर्शाया है तथा आदमी का अहम् भी व्यापक हुआ है। परिणामतः नारी की अहंता बढती दिखाई देती है इसलिए इन नारी चरित्रों में नौकरी की ललक, वैवाहिक संबंधों की शिथिलता, पारिवारिक विघटन का उल्लेख समाहित हो गया है। शाल्मली प्रशासनिक सेवा में चयन होने पर अपना वैवाहिक जीवन विघटित पाती है क्योंकि उसकी महत्त्वाकांक्षाएं उसे आगे जाने के लिए प्रेरित करती हैं। उसके अंदर का आदर्शवाद ही पारिवारिक विघटन से उसे बचा पाता है।५ तीसरी सत्ता की लेडी डॉक्टर के चरित्र की उपलब्धि पारिवारिक जीवन में घुटन और विवशता के अतिरिक्त कुछ भी नहीं है।६ परम्पराएं न तो रूढयाँ हैं और न संस्कारों का भार होती हैं और न उन्हें ओढा जाता है। यही कारण है कि परंपरागत मुस्लिम परिवार की महरुख लीक से हटकर आधुनिक बनते बनते अपनी पहचान बना लेती है।७</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">समाज में आदर्श एवं यथार्थ दोनों की अपनी विशेषताएं हैं और उनके बीच ही विसंगतियों का विकास होता है। सामाजिक आदर्श की अपेक्षा यथार्थ की ओर व्यक्ति का झुकाव होता है और वह परंपरागत रूढयों एवं मान्यताओं को तोडने को कटिबद्ध होता है। आधुनिक उपन्यासों के नारी चरित्रों में एक संघर्षात्मक स्थिति का चित्रण उपन्यासकारों ने किया है। महरुख का रफत के साथ विवाह से पहले जाना मुस्लिम परंपरा के विरुद्ध है किंतु बदली हुई परिस्थितियों में शिक्षा देते जाने में परंपरा की परवाह नहीं की है। इसी प्रकार काली आँधी की मालती का घर की दीवारों से बाहर आना, नेता बनना आदि तत्कालीन यथार्थवादी परिस्थितियों की देन है। तभी यह चरित्र सफल नेता के रूप में समाज की उपलब्धि है। शाल्मली का चरित्र भी यथार्थ रूप में उभरता है। वह अपने पति को इज्जत देती है किंतु कर्त्तव्य के बीच में आने पर यथार्थ का बोध कराते हुए कह देती है- सभी औरतें यदि इस प्रकार अर्जी देने लगें तो हो चुका काम। वह पति की नहीं, सरकार की नौकरी है.....।८</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आधुनिक उपन्यासों में कुछ चरित्र घरेलू, कामकाजी, अंतर्मुखी और वस्तुगत (सब्जेक्टिव) हैं। उच्चमध्यवर्गीय नारी चरित्रों के रूप में उन्हें देखा जा सकता है ये नारी चरित्र शिक्षित, योग्य एवं विकास की संभावनाएं लिए हैं तथा घर और बाहर दोनों को संभाल रखे हैं। पद पाकर भी अपने परिवार के प्रति उनमें सजगता है तो अपने केरियर के प्रति भी और कर्त्तव्य के प्रति भी। तीसरी सत्ता की लेडी डाक्टर कामकाजी होकर भी घरेलू है और अंतर्मुखी है। शाल्मली अपने सरकारी पद और पति एवं परिवार का ध्यान रखती है। वह अपने घर एवं बाहर में सामंजस्य बनाए रखती है तथा अंतर्मुखी है। काली आँधी की मालती का व्यक्त्तित्व राजनीति में बिखरता दिखाई देता है। वह घर और बाहर में सामंजस्य न रखकर बाहर की ओर वस्तुगत जीवन को स्वीकार कर लेती है। अतः उसके दाम्पत्य संबंधों में भी टकराव होता है। मिथिलेशकुमारी मिश्र के उपन्यास शीलाभट्टारिका की शीला का सोच अधिक परिपक्व है तथा नारी चेतना का प्रसार रहते हुए भी वह कामकाजी एवं घरेलू नारी चरित्र है।९</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">मध्यवर्ग के नारी चरित्र मूलतः शिक्षित, पारंपरिक और विद्रोही तो हैं ही, पर इनमें अशिक्षित नारी चरित्र भी हैं। यद्यपि मध्यवर्ग में वर्ग चेतना का रूप सबसे कम लक्षित होता है। इस वर्ग में व्यावसायिक मित्रता, आर्थिक स्थिति और भूमिका में भिन्नता भी द्रष्टव्य है। पर यह वर्ग-चेतना अंतर्मुखी है। आधुनिक उपन्यास के अध्ययन से यह देखा जा सकता है कि इन नारी चरित्रों के पास सीमित साधन होते हुए भी अधिक से अधिक अच्छे ढंग से जीना चाहते हैं तथा वे महत्त्वाकांक्षी भी हैं। कर्क रेखा (शशि प्रभा शास्त्री) की तनु शिक्षित है और भारतीय संस्कारों के पारंपरिक स्वरूप को समझने का प्रयास करती है। शेषयात्रा (उषा प्रियंवदा) की अनुष्का प्रणय के साथ प्रेम-बंधन में बँधती है। वह शिक्षित है और नारी चेतना का विकास उसमें परिलक्षित होता है। शेफाली (शेफाली) शिक्षित एवं भारतीय संस्कृति एवं परंपराओं के अस्वीकार के साथ अपने व्यक्तित्व को प्रमुखता देती है। इसमें उस नारी चरित्र का विद्रोही रूप उभरकर आता है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">?उम्र एक गलियारे की? (शशि प्रभा शास्त्री) की नायिका सुनंदा शिक्षित परंपरागत एवं विद्रोहिणी नारी है। वह भारतीय परंपराओं का निर्वाह करती है, वहीं आत्मबोध से परिपूर्ण है। शेषयात्रा (उषाप्रियवंदा) की अनुष्का, अंधेरा उजाला (विष्णु पंकज) की तारिका-दोनों ही शिक्षित, पारंपरिक एवं विद्रोहिणी हैं। उनके विद्रोह में परिस्थितियों और परिवेश ही कारण बनते हैं। विवाह भी परंपरा और विद्रोह के स्तर पर उभरता है। नारी चेतना के परिप्रेक्ष्य में इन चरित्रों में नारी चेतना के विकास के समानांतर भारतीय संस्कार एवं परंपराएं भी चरित्र निर्मात्री शक्ति बनती है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">मध्यवर्गीय नारी चरित्रों में घरेलू, कामकाजी, वैयक्तिकता, सामाजिकता आदि का अंतःसंघर्ष उभरता है। मध्यवर्गीय ये नारी चरित्र प्रायः काम-काजी हैं, जो उनके जीवन के लिए मजबूरी है। अतः घर और बाहर दोनों ही क्षेत्रों में काम संभालते-संभालते थक जाती हैं। बेघर (ममता कालिया) की नायिका मानसिक परेशानियों से बचने के लिए घर से निकलकर भागा-दौडी के कारण जीवन का सर्वस्व समाप्त कर लेती है। पतझड की आवाजें (निरूपमा सेवती) की नायिका शिक्षित होने के साथ अपनी विशिष्ट भावनाओं और महत्त्वाकांक्षाओं के सूप में बॉयफ्रैण्ड की रेस्पेक्ट भी मेंटेन नहीं कर पाती।१० क्योंकि उसकी मध्यवर्गीय नैतिक चेतना चरमराने</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">लगती है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">वैयक्तिकता और सामाजिकता के अंतःसंघर्ष के कारण इच्छाओं और परिस्थितियों का प्रभाव व्यक्तित्व, नैतिकता, वैचारिकता पर पडता है। त्रिकोण (नरेशकुमार शर्मा) की लोरेन, बेघर (ममता कालिया) की नायिका अग्निगर्भा (अमृतलाल नागर) की सीता, एक चिथडा सुख और ?मुट्ठीभर रोशनी (दीप्ति कुलश्रेष्ठ) की नायिकाएं वैयक्तिकता ओर सामाजिकता से संघर्ष ही नहीं करती, वरन् अपने अस्तित्व का संघर्ष भी झेलती है। कोरजा (मेहरूनिस्सा परवेज), अंधेरा-उजाला, सत्तरपार के शिखर (पानू खोलिया) प्रतिध्वनियाँ (दीप्ति खंडेलवाल) आदि के नारी चरित्र सामाजिक नैतिकता से मुक्त व्यक्तिगत नैतिकता पर केंदि्रत होती दिखाई देती हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">नारी सम्मान और पारस्परिक संबंधों के जटिल अंतर्विरोध, प्रेम के अंतरंग स्वरूप तथा नारी-महत्त्वाकाक्षाओं ने नारी चरित्र में दोहरे व्यक्तित्व का निरूपण करने के लिए उपन्यासकार को बाध्य किया है। मध्यवर्गीय नारी चरित्र एक प्रकार से अंतर्मुखी चेतना का विकास द्रष्टव्य होता है। अतिशिक्षित एवं बौद्धिक होती नारी अपने सम्मान के प्रति अधिक सजग हो उठी है। परिणामतः समाज में पारस्परिक संबंधों में अंतर्विरोध की स्थितियाँ बढ गई है। यही नहीं, बढती हुई नारी चरित्रों की अंतर्मुखता समाज विरोधी स्थिति बनती है। समाज एवं सामाजिकता को गौण करते हुए व्यक्ति को अधिक प्रतिष्ठा चित्रित की गई है। अग्निगर्भा (अमृतलाल नागर) की नायिका अपना सम्मान बनाए रखने में पग-पग पर अंतर्विरोध से गुजरती है। वह अपनी पसंद का जीवन साथी चाहती है तथा परंपरागत मूल्यों, मान्यताओं और बंधनों को नकारती है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">वैयक्तिक रुचि, स्वतंत्र चेतना, महत्त्वाकांक्षाओं का आग्रह, शिक्षा का प्रभाव अति अहंवादिता ने आधुनिक उपन्यासों के नारी चरित्रों को अपेक्षाकृत अधिक द्वन्द्वी और विद्रोही बना दिया है। परिणामतः पारस्परिक संबंधों में अंतर्विरोध झलकता है। अर्थ-प्रधानता के कारण पति-पत्नी संबंध पिता-पुत्री संबंध सभी पर इसका प्रभाव परिलक्षित होता है। अंधेरा-उजाला, कर्करेखा, बेघर, चित-कोबरा, प्रतिध्वनियाँ, शेफाली उपन्यासों में नारी चरित्र नारी-पुरुष संबंधों से कहीं कम दाम्पत्य-संबंधों के रूप में देखते हैं। इन चरित्रों में उभरता विचार मूलतः यही है कि- विवाह अपनी जगह है तथा घर के बाहर के प्रेम संबंध अपनी जगह।? इन चरित्र के निष्कर्ष पर यह निष्कर्ष देखा जा सकता है कि इनके मध्य नारी-पुरुष संबंध भावनात्मक आवेग तक सीमित न होकर शारीरिक अपेक्षाओं एवं आवश्यकताओं के रूप में ही सक्रिय हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आधुनिक हिंदी उपन्यासों में नारी चेतना के परिप्रेक्ष्य में अकेलेपन की अब, स्वतंत्र अस्मिता के संघर्ष के प्रति जागरूकता, विवाह, परिवार और समाज के प्रति उनकी भूमिका तथा मानवीय चेतना की प्रतिष्ठा का चित्रण किया गया है। यह अकेलेपन की स्थिति पाश्चात्य संस्कृति की देन ही है, जो परिवेशजन्य परिस्थिति से उत्पन्न होता है क्योंकि भारतीय संस्कृति में वसुधैव कुटुंबकम् का ही चिंतन रहा है। आज पाश्चात्य चिंतन की आयातित मानसिकता ने अकेलेपन का सूत्रपात किया है। आज अतिपरिचयजन्य कुंठाओं की अतिशयता ने पारस्परिक संबंधों को खोखला कर दिया। व्यक्ति से व्यक्ति की दूरी बढा दी गई है। यहाँ हमारे अकेलेपन के मूल में औद्योगीकरण, यांंत्रकता की वृद्धि बढती हुई जनसंख्या, बेकारी, आर्थिक संकट, अराजकता और भोगवादी स्थितियों के कारण भी हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">मेरे संधिपत्र (सूर्यबाला), कर्करेखा (शशिप्रभाशास्त्री), अग्निगर्भा (नागर) आदि की नायिकाएं सदैव अजनबी बनी रहती हैं, अकेलेपन से परेशान रहती हैं या फिर अपने को निरर्थक मान लेती हैं। इनके लिए विवाह आपस का एडजस्टमेंट भर है। कर्क रेखा की तनु अकेलेपन में ही गुजार देती है। त्रिकोण की लोरेन पितृसमाज की मुहर बनना दासता बताती है। बेघर की नायिका बिना विवाह के ही शारीरिक संबंध स्थापित करती है। तीसरा पुरुष (प्रफुल्ल प्रभाकर) की नायिका विवाहित होकर भी ?शक? के घेरे में बँध कर रह जाती है तथा उसके लिए भावनाएं गौण हो जाती हैं। अग्निगर्भा की सीता मात्र पारिवारिक एवं आर्थिक भोग का साधन है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आधुनिक काल में नारी के प्रति पुरुष के भाव बदल गया है और नारी ने भी अपने स्वातंय की घोषणा करते हुए समाज से दया नहीं, अपने अधिकारों की माँग की है।११ वास्तव में आज नारी बढते अजनबीपन, विवाह संबंधों में शिथिलता और परिवार एवं समाज में नारी की स्थिति एवं चेतना का किंचित विकास दिखाई देता हैं मध्यवर्गीय नारी के पास न तो अपना व्यक्तित्व है और न उसे आगे बढाने वाला समाज ही। फिर आर्थिक विषमताएं नारी में क्रोध, खीज, निराशा उत्पन्न करती हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">सामाजिक यथार्थ, परंपराओं का नवीनीकरण और आधुनिक-बोध निम्नवर्ग की श्रमशक्ति और उसके शोषण को ही निरुपित करते हैं। महानगरीय सभ्यता के बीच गाँव और कस्बों से आए हुए निम्नवर्ग की जिंदगी पिस जाती है। तभी अनारो (मंजुल भगत) की नायिका आधुनिकता और परंपराओं के बीच जूझती है और अपने वर्ग की समस्त विद्रूपताओं एवं संघर्षों के साथ जीवन को रेखांकित करती है। सेवित्तरी (शैलेश मटियानी) की नायिका सुंदर एवं सुशील है और यथार्थ जीवन जीती है। माटी (बचिंत कौर) की भागवंती जमाने भर की ठोकरें खाती है, पर वह किसी के सामने हाथ नहीं फैलाती है। बसंती (भीष्म साहनी) की नायिका यथार्थ जीवन जीना चाहती है, किसी प्रकार का दबाव वाला नहीं। बुलाकी से विवाह तय किए जाने पर वह दीनू के साथ भाग जाती है, जिसे अपना सर्वस्व मानती है। वास्तव में जीने की अदम्य लालसा उसमें कार्य की प्रखर शक्ति पैदा करती है। निम्न वर्ग के नारी चरित्रों में जीवन मूल्यों एवं नैतिक मर्यादाओं की चिंता नहीं होती है। नैतिक मूल्यों का विघटन, परंपराओं के प्रति विद्रोह, जिजीविषा और अस्तित्व का संघर्ष आधुनिक उपन्यास के नारी चरित्रों में उकेरा गया है क्योंकि नैतिक मान्यताएं उसकी समझ से बाहर हैं। पति द्वारा प्रताडना, पहली पत्नी के होते हुए दूसरी स्त्री ले आना या कुछ रुपयों के लिए अपनी पत्नी को किसी को बेच देना या सोने के लिए बाध्य करना नारी चरित्रों के लिए विशेष परिस्थितियाँ पैदा करती हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">बसंती (बसंती) का घर से भागना नैतिक मूल्यों का विघटन है। माटी की भागवंती पति द्वारा प्रताडत है। पति गलत उपयोग कराता है भागवंती का। ढोलन कुंजकली (यादवेंद्र शर्मा चंद्र) की ढोलन का पति अपनी पत्नी के ?जोबन? से कमाकर खाता है और पत्नी का नाच-नंगापन बरदास्त करता है।१२ जनानी ड्योढी (चंद्र) की नायिका को ठाकुर एक बार भोगकर हमेशा के लिए भूल जाते है, पर औरत जनानी ड्योढी में बंद हो जाती है और पुरुष सामीप्य पाने के लिए बाहर से पैसा खर्च कर पुरुषों को बुलाती है।१३ टपरेवाले (कृष्णा अग्निहोत्री) निम्नवर्ग की नारी सुविधा भोगी पुरुष की वासनापूर्ति कर अपने पेट की भूख मिटाती है।१४ डेरेवाले (शैलेश मटियानी) की नारी भी नैतिक मूल्यों का विघटन दर्शाती है क्योंकि देह ही महत्त्व रखती है। डेरेवालों में बेटी सोने का अंडा होती है।१५ नाच्यो बहुत गोपाल (नागर) में निम्नवर्ग (भंगी) के साथ कुलीन लडकी के भागने के पीछे भी परंपराओं के प्रति विद्रोह और अस्तित्व का संघर्ष लिए है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">आधुनिक उपन्यासों में चित्रित नारी चरित्रों में वैयक्तिक रुचि, महत्त्वाकांक्षा स्वतंत्र चेतना, अस्त्तित्व और अस्मिता की पहचान से कहीं अधिक जीवन के दुःखों एवं संघर्षों से परिपूर्ण हैं और उसके समानांतर पीढयों का मोहभंग, टूटन, विघटन, वर्ग संघर्ष की समानांतर चेतना एवं जीवन का अर्थ-बोध उकेरा गया है। यद्यपि यह कहा जा सकता है कि निम्नवर्गीय नारियाँ पुरुषों की अपेक्षा अधिक विद्रोहिणी हैं और समाज की नैतिक मान्यताओं, रुढयों एवं परंपराओं को तोडने में सजग एवं सक्रिय हैं। बसंती, अनारो इसके श्रेष्ठ उदाहरण हैं। खुदा सही सलामत है (रवींद्र कालिया) की गुलाबदई आर्थिक रुप से टूटना नहीं चाहती। यह उसके अपने व्यक्तित्व के प्रति चेतना है, उसमें अपना स्वाभिमान है। उसमें मूक विद्रोह भी निहित है। परवर्ती अध्ययन से यह स्पष्ट हो जाता है कि निम्न वर्ग के नारी पात्र अन्य वर्गों की अपेक्षा अधिक उग्र हैं तथा उनमें अपने अधिकारों के प्रति चेतना की तीव्रता है जिसे नारी विमर्श के निकष पर स्वीकार किया जाता है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top"></td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">   </td>
</tr>
</table>
]]></content:encoded>
</item>
<item>
<title><![CDATA[महिला लेखन]]></title>
<link>http://vimisahitya.wordpress.com/2008/01/17/%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%b2%e0%a5%87%e0%a4%96%e0%a4%a8/</link>
<pubDate>Thu, 17 Jan 2008 21:21:49 +0000</pubDate>
<dc:creator>wamankar</dc:creator>
<guid>http://vimisahitya.wordpress.com/2008/01/17/%e0%a4%ae%e0%a4%b9%e0%a4%bf%e0%a4%b2%e0%a4%be-%e0%a4%b2%e0%a5%87%e0%a4%96%e0%a4%a8/</guid>
<description><![CDATA[ 


महिला लेखन का शताब्दी वर्ष का १९०६-०]]></description>
<content:encoded><![CDATA[<p> </p>
<table border="0" cellPadding="0" cellSpacing="0">
<tr>
<td width="590" vAlign="top">महिला लेखन का शताब्दी वर्ष का १९०६-०७ से २००६-२००७</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top"></td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">यह सच है कि स्त्री का आत्म संघर्ष रचना के संघर्ष पर विरत होता है। महिला साहित्यकार के लिए बाहरी संदर्भों में पहले उसका आंतरिक समय होता है। जहाँ वह जीती है और सांस लेती है। दूसरी ओर होती है समय की चुनौतियां। उनके जीवन व सृजन के बीच अनवरत युद्ध की स्थिति बनी रहती है। उनकी राह में व्यवधान है। विचारक विक्षेप, दुविधाऐं एवं द्वन्द्व हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">कितने कटघेरे हैं</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">है कितनी अदालतें</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">फिर भी अन्याय से</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">घिरी हैं हम !</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">कितने हैं ईश्वर-अल्लाह</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">हैं मूसा और गुरु</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">फिर भी कितना है</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">अधर्म!</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">देश में है पूरी आजादी</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">फिर भी</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">कितने खूंटों से</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">बंधी हैं हम!</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">(जेबा रशीद)</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">शिक्षित होने के साथ ही नारी ने जाना है वह नारी है और नारी होते हुए अपना समस्त स्त्रीत्व संजोकर उसे पुरुष के साथ खडे होने का अधिकार है। क्योंकि वह सक्षम है। नारी को पुरुष बनकर पुरुष के समकक्ष खडा नहीं होना है। बल्कि पूरक शक्ति के रूप में उभरना है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">महिलाओं में संवेदना का अतुलिय खजाना होता है। नारी अपनी अनुभूतियों और संवेदनाओं का कलम के माध्यम से जब पहले पहल १९०६-०७ में कागज की जमीन पर उकेरा तब उत्कृष्ट साहित्य सृजन कर सबको चकित कर दिया। पाठकों ने सराहना की तो साहित्य समीक्षक और लेखकों द्वारा नारी को साहित्यकारों की पंक्ति में बैठाना गवारा नहीं हुआ। महिला द्वारा हुई अभिव्यक्तियों को नकारने की कोशिश की गई। सामाजिक परम्पराओं को चुनौती देने की पथभ्रष्टता कहा गया किन्तु निडर महिला रचनाकारों ने अपनी साधना जारी रखी। १९०६-०७ के दौरान बंग महिला ने साहित्य के क्षेत्र में कदम रखा और २००६-०७ तक सौ साल पूरे होने जा रहे है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">महिला लेखन की शुरुआत का श्रेय बंग महिला को जाता है। आज साहित्य की विभिन्न विधाओं में महिलाओं से कोई क्षेत्र अछूता नहीं रहा !</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">स्त्री लेखन का मुद्दा तो एक रणक्षेत्र है। पर लेखन के क्षेत्र में केवल औरत पूरी समाज व्यवस्था है। महिलाओं की संवेदनशीलता अन्तर्दृष्टि सबसे बढकर पीडा जो सदियों से उनके खाते में संचित होती आई है। रचनात्मक साहित्य सृजन में विशेष रूप से महिलाओं की भागीदारी में निरन्तर वृद्धि हो रही है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">जब स्त्री लिखती है तो एक जिम्मेदारी उठा रही है। मैं सोचती हूँ कि चाहे अनुभूति कितनी ही तीव्र व संवेदना कितनी ही संघन और तरल क्यों न हो भोक्ता और दृष्टा की संवेदना में अन्तर होता ही है। पुरुष वर्चस्व के चलते साहित्य क्षेत्र में महिला लेखन पर यह व्यंग्य आरोपित हुआ कि 'महिला लेखन इसलिए छप रहा है कि वे महिला है।' और ऐसा सोचना...यह आक्षेप पुरुष विकृत मानसिकता एवं हीनता का शिकार होने की पराकाष्ठा है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">एक साहित्यिक अत्याचार यह भी है कि महिला लेखन नारी हित तक ही सीमित है। यह दूसरा आक्षेप है। समाज में व्याप्त जटिलताओं और संघर्ष से अलग घर की चार दीवारी में सिमटा घरेलू लेखन है। इस तरह महिला सृजन को कटघेरे में खडा करना उचित नहीं। समस्यायें तो शोषित की ही होती हैं।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">किसी रचना को जन्म देते समय अपने एकान्तिक क्षणों में लेखक में वर्गीकृत करना न्याय संगत कदापि नहीं। रचनाकार केवल रचनाकार होता है। महिला सृजन नई दृष्टि से स्वयं को और समाज को पहचानने की एक ईमानदार चेतना से जुडा है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">महिला लेखन पुरुष लेखन वर्गीकरण मुझे नहीं जंचता ! लेखन अतः लेखन होता है चाहे स्त्री करे या पुरुष!</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">लेखन-लेखन होता है इसमें भेद क्यों' स्त्री पुरुष के बीच की वर्जनाओं की बाड टूट चुकी है। एक दूसरे को समझने के पर्याप्त अवसर हैं। जीवन के सभी क्षेत्रों में दोनों की भागीदारी है। अतः लेखन में स्त्री पुरुष भेद अप्रासंगिक हो चुका है। अब तो परिवेश की चुनौतियों को चित्रित करने वाला साहित्य ही चिर स्थायी होता है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">वैयक्तिक स्वतन्त्रता के नाम पर स्त्री को हर कहीं बेवकूफ बनाया जा रहा है। कहीं उसका मातृत्व छिना जाता है तो कहीं बालिका भ्रूण हत्या कर दी जाती है। तलाक या पुनः विवाह पर स्त्री शोषण!</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">इन्हीं अनुभवगत दौर पर चलती लेखनी जब प्रकाशन मार्ग ढूंढती है तो सम्पादकों द्वारा स्त्री लेखन 'चूल्हे चौका' का लेखन कह खेद सहित लौटा दिया जाता है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">महिला रचनाकारों ने देश धर्म की तर्ज पर रचनाऐं की तो गाज उसी पर ही गिरी। लेकिन लेखिकाओं ने हार नहीं मानी। जब से महिला ने हाथ में कलम थामी तो सामाजिक सरोकारों पर कलात्मकता और ईमानदारी के साथ निडर महिला रचनाकारों के प्रयास से परिवर्तन आया। उनके लिए अब महिला रूपक न लिंग है न आधी दुनिया। वह समाज है। एक सतत् परिवर्तनशील समाज!</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">लेखन एक बडा अनुशासन है। महिला लेखन को छोटे खाने में कैद नहीं किया जा सकता। महिला रचनाकारों ने साहित्य के माध्यम से जन जागरण का अलख जगाया और कामयाबी से बढ रही है।</td>
</tr>
<tr>
<td width="590" vAlign="top">स्वतन्त्रता के नाम पर परिवार तोडने नहीं जोडने हैं। पुरुष में केवल कारमित्री शक्ति है और महिला में कारमित्री एवं भावमित्री शक्ति का मंजुल समन्वय है। 